Bakı 
Transkontinental Orta Dəhliz layihəsi qlobal geoiqtisadi sistemdə gedən yenidənqurma proseslərinin mərkəzində dayanaraq Avrasiya materikində ticarət və logistika balansını yenidən müəyyənləşdirən ən strateji təşəbbüslərdən birinə çevrilir.
Bu dəhlizin əsas üstünlüyü ondan ibarətdir ki, o, Çin ilə Avropa İttifaqı arasında daha qısa, təhlükəsiz və sanksiya risklərindən nisbətən kənar bir marşrut yaradır və beləliklə, tərəflərin iqtisadi maraqlarını təmin edən alternativ strateji xətt formalaşdırır. Şimal və Cənub dəhlizlərinin geosiyasi gərginliklər fonunda zaman-zaman zəifləməsi Orta Dəhlizi daha aktual edir və bu şəraitdə Azərbaycan layihənin dayaq nöqtələrindən birinə çevrilir.
Azərbaycanın tranzit potensialının sürətlə artmasının əsas səbəbi son illərdə həyata keçirilən infrastruktur layihələrinin sistemli şəkildə inteqrasiyasıdır. Bakı Beynəlxalq Dəniz Ticarət Limanı Xəzər hövzəsinin ən böyük logistik mərkəzi olaraq Orta Dəhlizin əsas qovşağı kimi çıxış edir və bu limanın rəqəmsal imkanları yükaşırma sürətini regional rəqabətə davamlı səviyyəyə qaldırır.
Bakı-Tbilisi-Qars dəmir yolu xəttinin istismara verilməsi Azərbaycan-Gürcüstan-Türkiyə sinxronizasiyasını gücləndirərək yüklərin Avropaya qədər fasiləsiz daşınmasını mümkün edir. Bundan əlavə, ölkənin Şərq–Qərb və Şimal–Cənub avtomobil magistralları ilə dəhlizi birləşdirməsi tranzit marşrutların çevikliyini artırır və multimodal daşımaları daha cəlbedici edir.
Dəhlizin regional güc balansına təsiri də nəzərəçarpandır. Qazaxıstan, Özbəkistan və Türkiyə ilə koordinasiyalı logistika və gömrük siyasəti Orta Dəhlizin institusional mahiyyətini gücləndirir və Azərbaycan bu əməkdaşlıqlarda təşəbbüskar mövqedə çıxış edir. Xüsusilə Qazaxıstan neftinin və Mərkəzi Asiya yük axınının artan həcmdə Azərbaycan üzərindən ixracı ölkənin tranzit rolunu iqtisadi reallığa çevirir və Bakı limanını Xəzər hövzəsində alternativsiz qovşağa çevirir.
Bununla belə, Orta Dəhlizin maksimal səmərəliliyə çatması üçün həllini gözləyən bir sıra strateji məsələlər mövcuddur. Tarif siyasətində tam harmonizasiya, sərhəd-keçid prosedurlarının vahid rəqəmsal platformada inteqrasiyası, gömrük infrastrukturunun modernizasiyası və regional sabitlik faktoru dəhlizin dayanıqlı inkişafı üçün əsas şərtlərdir. Qlobal tədarük zəncirlərində risklərin artdığı, enerji və xammal ticarətində yeni güc mərkəzlərinin formalaşdığı bir dövrdə Orta Dəhliz həm iqtisadi, həm də geosiyasi mahiyyət daşıyır və Azərbaycana yalnız tranzit ölkə kimi deyil, Avrasiya ticarət sisteminin formalaşdırıcı aktoru kimi çıxış etmək imkanı yaradır.
Orta Dəhliz layihəsi Azərbaycanın iqtisadi modelini diversifikasiya edən, regiondakı strateji çəkisini artıran və ölkəni Avropa–Asiya logistik memarlığının ayrılmaz hissəsinə çevirən çoxsahəli platformadır. Bu imkanların düzgün idarə edilməsi Azərbaycanı təkcə nəqliyyat körpüsü deyil, Avrasiyanın enerji, logistika və geosiyasi mərkəzlərindən birinə çevirmək potensialına malikdir.
Əli Hüseynov
