Bakı 
Müharibənin başlaması ilə həyatı bir anda dəyişdi. Bu gün isə minlərlə insanın çalışdığı müdafiə şirkətinə rəhbərlik edir. Mebel dizaynerini Ukraynanın diqqətçəkən müdafiə sənayesi rəhbərlərindən birinə çevirən nə oldu?
Bakıvaxtı.az qaynarinfo-ya istinadən xəbər verir ki, bunun cavabı Buçada başlayan və müharibənin ortasında tamamilə fərqli istiqamət alan qeyri-adi hekayədə gizlidir.
Bir vaxtlar insanların küçələrdə daha çox vaxt keçirməsi üçün piyada yolları, ümumi istifadə məkanları və mebellər dizayn edən 34 yaşlı İrina Terek bu gün Ukrayna müdafiə sənayesinin diqqətçəkən qadın rəhbərlərindən biridir. O, minlərlə insanın çalışdığı şirkətə rəhbərlik edir və Rusiyanın yüzlərlə, hətta minlərlə kilometr uzaqlıqdakı hədəflərinə çata bilən pilotsuz uçuş aparatları və raketlərin hazırlanması və istehsalında iştirak edir.
Lakin Terekin hekayəsini diqqətçəkən edən təkcə bu gün gördüyü iş deyil. Onun müharibədən əvvəl nə işlə məşğul olması və silahlarla dolu bu dünyaya necə daxil olması da maraq doğurur.
Buça şəhərindən qaçış həyatının dönüş nöqtəsi oldu
Rusiyanın 2022-ci ilin fevralında başladığı genişmiqyaslı hücum İrina Terekin Ukrayna üçün qurduğu gələcək planlarını alt-üst etdi. Kiyevdə kiçik mebel şirkəti işlədən Terek skamyalar, dibçəklər və əlüzyuyanlar kimi açıq məkan məhsulları dizayn edib istehsal edirdi. Bununla yanaşı, Kiyevdə piyada körpülərinin, səkilərin və ictimai məkanların inkişafı üzrə şəhərsalma mütəxəssisləri ilə əməkdaşlıq edirdi.
Terek memarlığın insanlar arasındakı məsafəni azalda biləcəyinə inanır, insanların şəhərlərdə daha çox vaxt keçirməsinə və ümumi məkanlardan istifadə etməsinə imkan verəcək layihələr üzərində düşünürdü. Lakin müharibə başlayanda bütün bu planlar ikinci plana keçdi.
Ölkəni müvəqqəti tərk etmək qərarına gələn Terek üçün əsas məsələ Kiyevin şimalındakı Buça yaxınlığında yaşayan anasını təhlükəsiz yerə aparmaq idi. Anasını götürmək üçün bölgəyə gedən Terek geri qayıdarkən rus snayperlərinin atəşinə məruz qaldı. İki qadın yenidən şəhərə qayıtmağa məcbur oldu və rus qoşunlarının bölgəni ələ keçirməsi zamanı günlərlə zirzəmidə gizləndi.
Terek qaçmaq üçün uyğun vaxtı müəyyənləşdirmək məqsədilə Rusiya və Ukrayna qoşunları arasında döyüşlərin hansı saatlarda intensivləşdiyini izləyirdi. Bir səhər atəşin nisbətən səngidiyi vaxt anası ilə birlikdə gizləndikləri yerdən çıxdı və yanmış avtomobillərin arasından keçərək Kiyevə çatmağı bacardı.
Lakin Buçadan ayrılması yaşananların sonu olmadı. Bir neçə həftə sonra Buça müharibənin ən dəhşətli simvollarından birinə çevrildi. Rusiya qoşunlarının bölgədən geri çəkilməsindən sonra küçələrdə çoxsaylı mülki şəxsin meyitinin aşkarlanması Terekin müharibəyə baxışını kökündən dəyişdi.
Mebeldən müdafiə sənayesinə uzanan yol
Müharibədən sonra İrina Terek hərbçilərə humanitar yardım göstərmək məqsədilə qeyri-kommersiya təşkilatı yaratdı. Daha sonra ona məxsus “Terekh.Group” şirkəti istehsal gücünü dəyişdirərək beton tankəleyhinə maneələr hazırlamağa başladı.
2022-ci ilin sonlarına doğru onun həyatında mühüm dönüş baş verdi. Odessalı sahibkar Denis Ştilierman Ukrayna ordusu üçün alınan pilotsuz uçuş aparatlarının yüksək qiymətindən narazı qalaraq “Fire Point” şirkətini yaratmışdı. Mühəndislik və fizika sahəsində təcrübəsi sayəsində prototiplərin hazırlanmasında güclü olan Ştilierman seriya istehsalı və təşkilati məsələlərdə isə Terekhın bacarıqlarından yararlanmaq istəyirdi.
Ştilierman 2023-cü ildə Tereki istehsalat direktoru vəzifəsinə işə götürdü. Onun ilkin vəzifəsi mövcud silah dizaynlarını kütləvi istehsala keçirmək idi. Lakin Terek bununla kifayətlənmədi. Raketlərin və pilotsuz uçuş aparatlarının necə işlədiyini öyrənmək üçün gecələr çalışır, keçmiş Sovet dövrünə aid texniki təlimatları araşdırırdı. O, həmçinin 90 yaşdan yuxarı raket mütəxəssisini məsləhətçi kimi işə götürərək texniki biliklərini artırdı.
Ştiliermanın hazırladığı uzaqmənzilli pilotsuz uçuş aparatı layihəsində də Terekin istehsalata yanaşması həlledici oldu. Onun fikrincə, mövcud dizayn genişmiqyaslı istehsala uyğun deyildi. Materialşünaslıq biliklərinə və istehsalat təcrübəsinə əsaslanaraq hazırladığı üsul sayəsində PUA qanadının istehsal müddətini altı gündən bir gündən də az vaxta endirməyə nail oldu.
Nəticədə ortaya çıxan FP-1 “Fire Point” şirkətinin əsas məhsullarından birinə çevrildi. Təxminən 3 min kilometr mənzilə malik olduğu bildirilən uzaqmənzilli PUA Ukraynanın Rusiya ərazisindəki neft emalı zavodlarına və digər hədəflərə zərbələrində istifadə edilən sistemlər arasında yer aldı.
“Fire Point” raket istehsalına da başladı
Şirkətin fəaliyyəti qısa müddətdə yalnız pilotsuz uçuş aparatları ilə məhdudlaşmadı. 2024-cü ildə “Fire Point” daha güclü qanadlı raketi sınaqdan keçirməyə başladı.
FP-5 adlandırılan prototiplər sınaq atışlarından sonra qalıqlarının asanlıqla tapılması üçün parlaq rənglərə boyanırdı. Sınaqlardan birində çəhrayı rəngli raketdən istifadə edilməsi şirkət əməkdaşları arasında gender mövzusunda zarafatlara səbəb oldu. Bəzi kişi əməkdaşların “Bir qadın müdafiə şirkətinin rəhbəri olanda belə olur” sözləri İrina Terekin narazılığına səbəb oldu.
Lakin Terek bu yanaşma qarşısında geri addım atmaq əvəzinə bunu daha da irəliləmək üçün motivasiya kimi qəbul etdi. O, şirkətdə daha çox qadının işə götürülməsini dəstəklədi. FP-5 qısa müddət ərzində “Flamingo” adı ilə tanınmağa başladı.
“Fire Point”in hazırladığı məhsullar arasında uzaqmənzilli PUA-larla yanaşı, bu qanadlı raket və hava hücumundan müdafiə sistemləri də yer aldı.
Hədəfləri ordu müəyyənləşdirir
“Fire Point”in Rusiya ərazisindəki hədəflərin müəyyənləşdirilməsi prosesində İrina Terekin birbaşa rol almadığı bildirilir. Şirkət hədəf seçimini Ukrayna ordusunun ixtiyarına buraxır.
Terek isə Ukraynanın Rusiyaya qarşı hücumları zamanı mülki şəxslərin həlak olması ilə bağlı Rusiya mənbələrinin yaydığı xəbərləri rədd edir və Kiyevin hədəflərin müəyyənləşdirilməsində Moskva ilə müqayisədə daha həssas davrandığını müdafiə edir.
Bu yanaşma Terekin müharibə ilə bağlı düşüncələrindəki dəyişimin də əsasını təşkil edir. Bir vaxtlar silahları yalnız ağrı və dağıntı ilə əlaqələndirən Terek bu gün onları Ukraynanın suverenliyini qoruması və Rusiyanın hücumunu dayandırması üçün zəruri vasitə hesab edir.
O, bu dönüşümü bir cümlə ilə ifadə edir: “Gözəl bir şey qurmaq üçün əvvəlcə çirkin bir şeyi məhv etməlisiniz”.
Köhnə arzuların kölgəsində yeni həyat
İrina Terekin müharibədən əvvəlki həyatı ilə indiki həyatı arasındakı fərq Kiyevdəki dağıntıların da simvoluna çevrilib.
Bu yaxınlarda Terek 12 yaşlı kar iti Çak və mühafizəçiləri ilə birlikdə dizaynına töhfə verdiyi lüks daşınmaz əmlak layihəsinə baş çəkib. Ofislər, birgə iş məkanları, mağazalar, kafelər və ictimai məkanlardan ibarət olması planlaşdırılan layihə müharibə səbəbindən böyük ölçüdə boş qalıb.
Üstəlik, binanın bir hissəsinin fasadı yaxınlarda Rusiyanın hava hücumu nəticəsində zədələnib. Terek burada müharibədən əvvəl öz şirkətinin istehsal etdiyi açıq məkan stullarından birində oturub.
Bir vaxtlar insanların şəhərlərdə daha çox vaxt keçirməsini, küçələrdən zövq almasını və bir-biri ilə daha çox ünsiyyət qurmasını hədəfləyən dizaynlar hazırlayan gənc qadın indi Ukraynanın müdafiə imkanlarını artırmaq üçün çalışan minlərlə insanın olduğu şirkətə rəhbərlik edir.
Terek özünü Rusiya hücumlarının yaratdığı qəzəbi ifadə edə bilməyən digər ukraynalılardan daha imtiyazlı mövqedə hesab edir. Çünki onun bu qəzəbi fəaliyyətə çevirə biləcəyi vasitələri var.
“Daha imtiyazlı mövqedəyəm, çünki qəzəbimi ifadə edə biləcəyim vasitələrə sahibəm”, deyən Terek müharibənin ən ağır gecələrindən sonra belə yaşadığı hissləri hazırladıqları sistemlər vasitəsilə qarşı tərəfə qaytara bildiyini bildirir.
Qeyd: Məqalə “The Wall Street Journal” qəzetinin “Millennial mebel dizayneri Rusiyanı sarsıdan PUA-ların arxasındadır” başlıqlı materialı əsasında hazırlanıb.
