Bakı 
Son günlər Avropanın bir sıra ölkələrində müşahidə olunan genişmiqyaslı meşə yanğınları bir daha göstərdi ki, iqlim dəyişikliyi artıq yalnız ekoloji problem deyil, eyni zamanda milli təhlükəsizlik, iqtisadi sabitlik və siyasi qərarların mərkəzində dayanan strateji çağırışdır.
Xüsusilə İspaniya, Fransa, Portuqaliya, İtaliya və Yunanıstanda davam edən yanğınlar minlərlə hektar meşə sahəsinin məhvinə, yaşayış məntəqələrinin təxliyəsinə və böyük iqtisadi itkilərə səbəb olub. Avropa hökumətləri fövqəladə vəziyyət rejimləri tətbiq etməklə yanaşı, yanğınlarla mübarizə üçün bir-birinə dəstək mexanizmlərini də işə salırlar. Bu hadisələr Avropa İttifaqında iqlim təhlükəsizliyi anlayışının daha da aktuallaşdığını göstərir.
Mütəxəssislərin fikrincə, son illərdə rekord temperatur göstəricilərinin artması, uzunmüddətli quraqlıq və güclü küləklər meşə yanğınlarının həm sayını, həm də miqyasını əhəmiyyətli dərəcədə artırıb. Əgər əvvəllər bu cür fəlakətlər əsasən yay aylarının müəyyən dövrünü əhatə edirdisə, indi yanğın mövsümü daha erkən başlayır və daha uzun davam edir. Bu isə dövlətlərin fövqəladə hallara hazırlıq imkanlarını ciddi şəkildə sınağa çəkir. Artıq iqlim dəyişiklikləri hərbi təhlükələr qədər strateji risk hesab olunur və hökumətlər milli təhlükəsizlik konsepsiyalarını buna uyğun yeniləməyə başlayırlar.
Yanğınların iqtisadi nəticələri də kifayət qədər ağırdır. Turizm sektoruna dəyən zərər, kənd təsərrüfatı sahələrinin məhv olması, infrastrukturun sıradan çıxması və sığorta xərclərinin artması Avropa iqtisadiyyatına əlavə yük yaradır. Bunun fonunda Avropa İttifaqı üzv ölkələr arasında fövqəladə halların idarə olunması mexanizmlərinin gücləndirilməsi, yanğınsöndürmə aviasiyasının artırılması və iqlimə uyğun yeni büdcə prioritetlərinin müəyyənləşdirilməsi istiqamətində müzakirələri intensivləşdirib. İqlimlə bağlı xərclər artıq yalnız ekoloji layihələr deyil, həm də iqtisadi dayanıqlığın qorunması üçün zəruri investisiya kimi qiymətləndirilir.
Siyasi baxımdan isə bu proses Avropa hökumətlərinə daxili təzyiqi artırır. Cəmiyyətlər iqlim dəyişikliyi ilə mübarizədə daha sərt və təsirli addımlar gözləyir. Müxalif qüvvələr bəzi hökumətləri qabaqlayıcı tədbirlərin yetərsizliyində ittiham edir, hakimiyyətlər isə həm enerji təhlükəsizliyi, həm sənayenin rəqabət qabiliyyəti, həm də iqlim öhdəlikləri arasında balans yaratmağa çalışırlar. Bu səbəbdən yaşıl enerji siyasəti, karbon emissiyalarının azaldılması və alternativ enerji mənbələrinə keçid Avropa siyasi gündəminin əsas istiqamətlərindən biri olaraq qalır.
Mövcud vəziyyət beynəlxalq əməkdaşlığın əhəmiyyətini də bir daha nümayiş etdirir. Meşə yanğınları artıq ayrı-ayrı ölkələrin daxili problemi deyil, sərhədləri aşan regional təhlükə hesab olunur. Avropa İttifaqının mülki müdafiə mexanizmləri çərçivəsində müxtəlif ölkələr arasında yanğınsöndürmə təyyarələri, helikopterlər və xilasedici qrupların qarşılıqlı şəkildə cəlb edilməsi bunun bariz nümunəsidir. İqlim böhranı fonunda kollektiv fəaliyyətin gücləndirilməsi gələcəkdə oxşar fəlakətlərin təsirlərini azaltmaq baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyacaq.
Bütün bunlar göstərir ki, XXI əsrdə təhlükəsizlik anlayışı artıq yalnız hərbi təhdidlərlə məhdudlaşmır. İqlim dəyişikliyi, təbii fəlakətlər və ekoloji risklər dövlətlərin siyasi gündəmini, iqtisadi strategiyasını və beynəlxalq münasibətlərini formalaşdıran əsas amillərdən birinə çevrilib. Avropada baş verən son meşə yanğınları bu reallığı bir daha təsdiqləyir. Qarşıdakı dövrdə iqlim siyasətinin daha sərt tədbirlərlə müşayiət olunacağı, yaşıl keçidə ayrılan investisiyaların artırılacağı və təhlükəsizlik strategiyalarında iqlim faktorunun daha geniş yer tutacağı gözlənilir. Bu baxımdan, Avropada yaşananlar təkcə region üçün deyil, bütün dünya üçün ciddi xəbərdarlıq xarakteri daşıyır.
Ruslan Zəngəzur
