Bakı 
Son günlər yayılan məlumatlar göstərir ki, ABŞ-İran qarşıdurması və ümumilikdə Yaxın Şərqdəki gərginlik yeni mərhələyə daxil olur.
Bir tərəfdən İran daxilində siyasi sistemin yenidən formalaşdığı görüntüsü yaranır: Müctəba Xameneinin ali dini lider kimi təqdim olunması, SEPAH-ın və İran dövlət strukturlarının ona sədaqət bildirməsi hakimiyyət vertikalının qorunduğunu göstərmək məqsədi daşıyır. Hətta regiondakı proksi qüvvələrdən biri sayılan Hizbullahın da yeni rəhbərə beyət etməsi İranın regional təsir mexanizmlərinin hələ də işlək olduğunu nümayiş etdirmək cəhdidir. Bu addımların əsas məqsədi müharibə fonunda İran daxilində siyasi boşluq və ya hakimiyyət böhranı yaranmadığını göstərməkdir. Çünki xarici zərbələr və hərbi təzyiq dövründə rejimlərin ilk reaksiyası daxili legitimliyi möhkəmləndirmək olur.
Digər tərəfdən ABŞ Prezidenti Donald Trampın açıqlamaları bu qarşıdurmanın hərbi mərhələsinin müəyyən qədər yekunlaşdığını, lakin strateji mübarizənin davam edəcəyini göstərir. ABŞ tərəfi İranın hərbi infrastrukturu, rabitə və komanda sistemlərinin ciddi şəkildə zərər gördüyünü iddia edir və əməliyyatların yaxın günlərdə tamamlanacağını bildirir.
Bununla yanaşı, eyni açıqlamalarda “epik qəzəb əməliyyatının davam edəcəyi” və İranın uzun müddət ABŞ və müttəfiqlərinə qarşı hərbi imkanlarını bərpa edə bilməməsi məqsədinin qoyulduğu da vurğulanır. Bu isə göstərir ki, Vaşinqton üçün əsas hədəf yalnız müharibədə taktiki üstünlük qazanmaq deyil, İranın regional hərbi gücünü uzun müddət zəiflətməkdir. Nəticədə müharibənin formal olaraq bitməsi belə regionda real geosiyasi qarşıdurmanın sona çatacağı anlamına gəlmir.
Bu prosesin başqa bir mühüm tərəfi enerji və beynəlxalq siyasət faktorudur. Trampın açıqlamalarından sonra neft qiymətlərinin aşağı düşməsi göstərir ki, bazarlar müharibənin geniş regional münaqişəyə çevrilməyəcəyini gözləyir. Eyni zamanda ABŞ-nin Rusiya ilə bağlı sanksiyaları yumşaltmağı nəzərdən keçirməsi və enerji bazarındakı vəziyyətin buna təsir etməsi Yaxın Şərqdəki müharibənin qlobal iqtisadi və geosiyasi balansla birbaşa bağlı olduğunu göstərir. Hörmüz boğazı ilə bağlı açıqlamalar və region ölkələrinə verilən mesajlar isə İranın hələ də strateji təzyiq rıçaqlarını qoruduğunu göstərir. Bütün bu faktorlar onu deməyə əsas verir ki, Yaxın Şərqdə baş verənlər klassik müharibədən daha çox böyük güclər arasında uzunmüddətli geosiyasi oyunun yeni mərhələsidir. Burada hərbi əməliyyatların azalması mümkün olsa da, siyasi və strateji qarşıdurmanın davam etməsi ehtimalı daha yüksək görünür.
Alim Nəsirov
