Bakı 
Çin və Rusiya son illərdə strateji əməkdaşlıq səviyyəsini ciddi artırıblar. Bu əməkdaşlıq həm hərbi, həm iqtisadi, həm də diplomatik sahələri əhatə edir. İki dövlətin qarşılıqlı maraqları qlobal səviyyədə yeni dinamikanı formalaşdırır. Avropa siyasətinə təsir baxımından, bu əməkdaşlıq bir sıra əhəmiyyətli tendensiyalar yaradır. Rusiya Avropanın enerji təhlükəsizliyində əsas oyunçudur.
Çin isə Avropa ilə ticarət əlaqələrində böyük gücə malikdir. Strateji əməkdaşlıqla onlar Avropa siyasətində birgə təsir göstərirlər. Bu, həm enerji sahəsində, həm də geosiyasi manevrlərdə hiss olunur. Xüsusilə, Avropa İttifaqı Rusiya-Çin münasibətlərinin regional və qlobal təsirlərini diqqətlə izləyir. Avropanın enerji asılılığı, xüsusilə Rusiyanın qaz və neft ixracından yaranır. Çin isə texnologiya və infrastruktur layihələri ilə Avropa bazarına nüfuz edir. Bu əməkdaşlıq Avropanın strategiyasını daha da çətinləşdirir. Avropa dövlətləri təhlükəsizlik və iqtisadi maraqlarını balanslaşdırmaq məcburiyyətində qalır.
Çin-Rusiya əməkdaşlığı NATO-nun qərb strategiyasına da təsir edir. Avropa ölkələri Rusiya ilə sərhədlərdə təhlükəsizlik tədbirlərini artırır. Eyni zamanda Çinlə ticarət və investisiya əlaqələrini genişləndirməyə çalışır. Bu balanslama siyasəti Avropada diplomatik manevrləri tələb edir. Avropada Rusiya-Çin əməkdaşlığının təsiri, həmçinin enerji qiymətlərində də hiss olunur. Qiymət dəyişkənliyi Avropa iqtisadiyyatını birbaşa təsir edir.
Eyni zamanda, Çin Avropa layihələrinə maliyyə yatırımı edir. Bu, Avropa ölkələrinin iqtisadi strategiyasını yenidən nəzərdən keçirməsini tələb edir. Strateji əməkdaşlıq, həmçinin informasiya və texnologiya sahəsində də öz əksini tapır. Çin və Rusiya Avropada alternativ media və texnologiya təsiri yaradır. Bu, Avropada rəqabət mühitini dəyişir. Avropanın təhlükəsizlik qurumları yeni təhlükələrə qarşı hazırlıq görür. Çin-Rusiya münasibətləri həmçinin hərbi sahədə də Avropaya mesaj verir. Birgə hərbi təlimlər və texnologiya transferləri bu əməkdaşlığın vizual göstəriciləridir. Avropalı siyasətçilər bu situasiyanı diqqətlə təhlil edirlər. Avropa Birliyi və NATO bu əməkdaşlığa qarşı yeni strategiyalar hazırlayır.
Avropa Rusiya-Çin əlaqələrinin iqtisadi aspektlərini balanslaşdırmaq istəyir. Cənubi Qafqaz kontekstində, əməkdaşlığın təsiri daha lokal xarakter daşıyır. Rusiya bölgədə ənənəvi nüfuza malikdir. Çin isə iqtisadi və investisiya vasitəsilə regiona daxil olur. Bu, Azərbaycan, Ermənistan və Gürcüstan siyasətini birbaşa təsir edir. Rusiya və Çin bölgədəki layihələrə birgə dəstək göstərir. Bu, nəqliyyat və enerji sahəsində mühüm rol oynayır. Məsələn, Avrasiya nəqliyyat dəhlizləri və enerji boru xətləri bu əməkdaşlığın məhsuludur. Cənubi Qafqazda diplomatik balanslama daha mürəkkəb olur. Rusiya regional təhlükəsizliyin təminatçısı rolunu saxlayır. Çin isə iqtisadi layihələr vasitəsilə öz nüfuzunu artırır. Bu əməkdaşlıq, regional dövlətləri yeni strategiyalar hazırlamağa vadar edir.
Azərbaycan və Ermənistan tərəfləri bu dinamikaya uyğun addımlar atır. Çin-Rusiya əməkdaşlığı eyni zamanda regional sülh prosesinə təsir edir. Bu təsir həm təşviqedici, həm də təhlükə elementi daşıya bilər. Rusiya-Çin əməkdaşlığı Avropaya qarşı həm strateji, həm də iqtisadi mesajdır. Avropa dövlətləri bu əməkdaşlığı nəzərə alaraq müdafiə və enerji siyasətini yenidən tənzimləyir. Avropa üçün bu əməkdaşlıq həm risk, həm də imkan yaradır. Çünki Çin və Rusiya birgə layihələr vasitəsilə Avropa bazarına təsir göstərir. Avropa həm təhlükəsizlik, həm də iqtisadi sahədə çevik reaksiyalar göstərməlidir. Bu əməkdaşlıq eyni zamanda Avropanın Qafqaz siyasətini də dəyişdirir. Avropa ölkələri bölgədə diplomatik və iqtisadi təşəbbüsləri artırır. Rusiya və Çin isə bu təşəbbüslərə öz strateji təsirini göstərir. Cənubi Qafqazda enerji və nəqliyyat layihələri xüsusi rol oynayır.
Çin-Rusiya əməkdaşlığı regional oyunçuların qərarlarını təsir edir. Bu, həm də Avropanın regional siyasətini formalaşdırır. Strateji əməkdaşlıq, uzunmüddətli perspektivdə Avropa və Cənubi Qafqaz üçün yeni reallıqlar yaradır. Çin və Rusiya əlaqələrinin güclənməsi qlobal geosiyasətdə balansı dəyişir. Avropa dövlətləri bu dəyişikliklərə qarşı adaptiv strategiyalar hazırlamalıdır. Cənubi Qafqaz üçün bu əməkdaşlıq həm təhlükə, həm də imkan elementi daşıyır. Azərbaycan və Ermənistan regionda yeni diplomatik və iqtisadi manevrlər həyata keçirir. Çin-Rusiya əməkdaşlığı həm Avropa, həm də Cənubi Qafqaz siyasətinin formalaşmasında həlledici amil kimi çıxış edir.
Bu əməkdaşlıq qarşılıqlı maraqlar və strateji məqsədlərlə şərtlənir. Avropa və Cənubi Qafqaz ölkələri bu yeni geosiyasi reallığa uyğun siyasət yürütməyə məcburdur. Nəticədə, Çin-Rusiya strateji əməkdaşlığı regional və qlobal siyasətin mühüm təkanvericisinə çevrilir.
Əli Hüseynov
