Bakı 
Kosmik agentliklər diqqətlərini yenidən Aya, daha sonra isə Marsa yönəltsələr də, bəşəriyyətin başqa bir planetdə uzun müddət necə yaşaya biləcəyi məsələsi aktual olaraq qalır.
Bakıvaxtı.az xarici mətbuata istinadla xəbər verir ki, NASA bu suala cavab vermək üçün "Ay və Mars Kəşfiyyat Simulyasiyası" adlı yeni bir proqrama başlayır.
2027-ci ilin avqust ayında Hyustondakı Johnson Kosmik Mərkəzində başlaması planlaşdırılan bu 12 aylıq proqram, yadplanetlinin səthindəki kosmik səyahət və həyat şərtlərini yaxından təkrarlayacaq.
Rəsmilər bu simulyasiya vasitəsilə uzunmüddətli missiyalarda insan performansını yaxşılaşdırmağı və kosmik uçuş risklərini minimuma endirməyi hədəfləyirlər.
Əvvəlki tədqiqatlardan fərqli olaraq, bu layihə həm kosmosdakı səyahəti, həm də planetin səthindəki həyatı birləşdirən ilk layihədir.
Üç mərhələdən ibarət olacaq simulyasiyada könüllülər əvvəlcə Yerdən Marsa səyahət edirmiş kimi kiçik, 60 kvadratmetrlik kosmik gəmi modelində yaşayacaqlar. Könüllülərin öz kiçik otaqlarının olacağı bu ilkin səyahət mərhələsindən sonra ikinci mərhələ başlayacaq.
Bu mərhələdə iştirakçılar planetin səthini təmsil edən 84 kvadratmetrlik bir obyektə keçəcəklər. Burada onlar öz məhsullarını yetişdirəcək, sağlamlıqlarını izləyəcək və xüsusi qumluqda kosmosa çıxacaqlar.
Son mərhələdə Yerə "qayıdış" səyahəti eyni kosmik gəmi modelindən istifadə edərək simulyasiya ediləcək.
Layihənin ən vacib tədqiqat mövzularından biri könüllülərin Mars saat qurşağına necə uyğunlaşacaqları olacaq.
Marsda bir gün Yerdəkindən təxminən 40 dəqiqə daha uzundur və bu kiçik fərqin yuxu rejiminə və işçilərin fəaliyyətinə əhəmiyyətli uzunmüddətli təsir göstərə biləcəyi təxmin edilir.
Bu çətin təcrübədə iştirak edənlər astronavt keyfiyyətlərinə malik olmalıdırlar.
Ərizəçilər mühəndislik, biologiya, fizika və ya riyaziyyat kimi əsas elm sahələrində bakalavr və ya magistr dərəcəsinə malik olmalı və 30-55 yaşları arasında ABŞ vətəndaşı və ya rezidenti olmalıdırlar.
Namizədlər həmçinin fiziki və psixoloji testlərdən keçməli, yuxuda gəzmə tarixçəsi olmamalı və yuxu dərmanlarından istifadə etməməlidirlər.
Əvvəlki oxşar məzmunlu NASA simulyasiyasında tibb işçisi kimi çalışmış Dr. Nathan Jones, bir il xarici dünyadan tamamilə təcrid olunmuş vəziyyətdə yaşamağın emosional çətinliklərini vurğulayır.
Jones qeyd edir ki, missiya zamanı ailəni, ad günlərini və xüsusi günləri qaçırmaq çətin idi, lakin simulyasiya bitdikdən sonra Yer üzündəki ən sadə şeylərin belə dəyərini daha yaxşı başa düşdü.
Təcrübəli könüllü deyir ki, təzə qida məkanda çox məhduddur və onlar yalnız özləri yetişdirdikləri bir neçə tərəvəz yeyə bilərlər. O, vurğulayır ki, bir il günəş işığı və külək olmadan yaşadıqdan sonra təbiətin dəyərini daha dərindən başa düşüb.
Murad Məmmədli
