Bakı 
6.3.1. vətəndaş cəmiyyəti, hüquqi dövlət quruculuğu;
Müasir dünyada dövlətlərin dayanıqlı inkişafı, sosial sabitliyi və beynəlxalq nüfuzu birbaşa hüquqi dövlət prinsiplərinin bərqərar olması və güclü vətəndaş cəmiyyətinin formalaşması ilə bağlıdır.
Hüquqi dövlət - qanunun aliliyini, insan hüquq və azadlıqlarının ali dəyər kimi qorunmasını, hakimiyyətlərin bölgüsü prinsipini və dövlət qurumlarının cəmiyyət qarşısında hesabatlılığını təmin edən siyasi-hüquqi sistemdir.
Vətəndaş cəmiyyəti isə fərdlərin və müxtəlif sosial qrupların öz qanuni maraqlarını reallaşdırmaq, ictimai nəzarəti həyata keçirmək və dövlət idarəçiliyində dolayısı ilə iştirak etmək üçün yaratdıqları müstəqil institutlar şəbəkəsidir. Bu iki məfhum bir-birini tamamlayan və biri digərsiz effektiv fəaliyyət göstərə bilməyən vahid bir mexanizmin tərkib hissələridir.
Azərbaycan Respublikasında hüquqi dövlət quruculuğu və vətəndaş cəmiyyətinin təşəkkülü prosesi xalqımızın ümummilli lideri Heydər Əliyevin rəhbərliyi ilə 1995-ci ildə ümumxalq səsverməsi (referendum) yolu ilə qəbul edilmiş Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyası ilə fundamental hüquqi baza qazanmışdır. Əsas Qanunumuzda Azərbaycan dövlətinin demokratik, hüquqi, dünyəvi və unitar dövlət olduğu bəyan edilmiş, insan və vətəndaş hüquq və azadlıqlarının təmin edilməsi dövlətin ali məqsədi kimi təsbit olunmuşdur. Süverenliyini bərpa etmiş müstəqil Azərbaycanda ötən dövr ərzində həyata keçirilən məhkəmə-hüquq islahatları, qanunvericilik bazasının beynəlxalq standartlara uyğunlaşdırılması və insan hüquqlarının müdafiəsi üzrə milli fəaliyyət proqramları hüquqi dövlət aparatının möhkəmlənməsinə xidmət etmişdir.
Müasir mərhələdə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə ölkədə idarəetmə sisteminin təkmilləşdirilməsi, şəffaflığın artırılması, elektron hökumət konsepsiyasının genişləndirilməsi və korrupsiyaya qarşı mübarizə istiqamətində mühüm addımlar atılır. Xüsusilə, "Media haqqında" Qanunun qəbulu, QHT-lərə Dövlət Dəstəyi Agentliyinin fəaliyyəti, ictimai şuraların rolunun artırılması və sosial şəbəkələrin yaratdığı yeni kommunikasiya imkanları vətəndaş cəmiyyəti subyektlərinin dövlət-cəmiyyət dialoqunda daha aktiv iştirakına şərait yaradır. Vətəndaş cəmiyyəti institutları - qeyri-hökumət təşkilatları, kütləvi informasiya vasitələri, həmkarlar ittifaqları və icmalar - dövlətin həyata keçirdiyi islahatlara ictimai dəstək verməklə yanaşı, mövcud sosial-hüquqi boşluqların müəyyən edilməsində və onların aradan qaldırılması üçün təkliflərin hazırlanmasında körpü rolunu oynayır.
Bununla yanaşı, qlobal dəyişikliklər, rəqəmsallaşma, sosial şəbəkələrin gündəlik həyata dərindən inteqrasiyası və yeni hüquqi münasibətlərin yaranması hüquqi dövlət quruculuğu və vətəndaş cəmiyyəti sahəsində yeni çağırışlar ortaya çıxarır. Cəmiyyətin hüquq mədəniyyətinin və hüquqi maarifləndirmə səviyyəsinin yüksəldilməsi, vətəndaş cəmiyyəti institutlarının institusional potensialının artırılması, şəffaflıq və ictimai nəzarət mexanizmlərinin daha da təkmilləşdirilməsi günün vacib tələblərindəndir.
Azərbaycanda vətəndaş cəmiyyəti institutlarının inkişafı və hüquqi dövlət quruculuğunun təmin edilməsi istiqamətində mövcud vəziyyəti Bakıvaxtı.az-a şərh edən politoloq Turan Rzayev bildirib ki, bu sahədə işlər davamlı şəkildə həyata keçirilir.
Onun sözlərinə görə, ölkədə xüsusilə hüquqi dövlət quruculuğunun inkişaf etdirilməsi dövlətin öz marağındadır və Prezident İlham Əliyev bir çox çıxışlarında bu məsələni xüsusi vurğulayıb:
“Azərbaycan ümumilikdə hüquqi dövlətdir. Ölkəmizdə qanunların böyük hissəsi beynəlxalq hüquq, eləcə də dünyanın əksər ölkələrində tətbiq edilən hüquqi çərçivələr əsasında tərtib olunub. Əlbəttə, spesifik qanunlarımız da var, lakin ümumilikdə dəyişən dövrün şərtlərinə uyğun olaraq yeni qanunlar qəbul edilir. Misal üçün, sosial şəbəkələrdən istifadə, "Media haqqında" qanun və bu kontekstdə bir çox yeni layihələrin şahidi olmuşuq. Dövrün şərtləri dəyişib; 20 il öncə sosial şəbəkələrdən və ya onlayn medianın indiki vəziyyətindən danışmırdıqsa, bu gün həmin tələblərə cavab verən hüquqi baza artıq formalaşır. Cəmiyyətin müxtəlif yaş kateqoriyalarının üzləşdiyi yeni problemləri nəzərə alaraq yeni qanun layihələri təqdim olunur”.
Turan Rzayev: Mövcud nöqsanlar zamanla hüquqi islahatlar çərçivəsində öz həllini tapacaq
T.Rzayev qeyd edib ki, qanunların işləməsi və cəmiyyətə doğru çatdırılmasında vətəndaş cəmiyyəti institutlarının rolu böyükdür:
“Hazırda Azərbaycanda müxtəlif istiqamətlər üzrə QHT-lər və insan hüquqları təşkilatları fəaliyyət göstərir. Onlar mütəmadi olaraq mövcud boşluqları qeyd edir, dövlət qurumlarına təkliflər verirlər. Dövlət rəsmiləri ilə keçirilən görüşlərdə fikir mübadilələri aparılır. Şübhəsiz ki, hər şey mükəmməl deyil, bəzi sahələrdə gözlə görünən boşluqlar hələ də qalmaqdadır. Lakin qanunların yenilənməsi, dəyişdirilməsi və müasir trendlərə uyğunlaşdırılması prosesinin özü aparılan işlərin müsbət göstəricisidir”.
Politoloq əlavə edib ki, mövcud nöqsanlar zamanla hüquqi islahatlar çərçivəsində öz həllini tapacaq:
“Milli Məclisin sessiyalarında deputatlar tərəfindən müxtəlif təkliflər irəli sürülür, yeni qanun layihələri təqdim olunur. Bəziləri qəbul edilir, bəziləri isə yenidən işlənmək üçün geri qaytarılır. Bu dinamika gedən işlərin real göstəricisidir. Ən əsası reveals olunmalıdır ki, Prezident İlham Əliyevin bu sahəyə xüsusi diqqəti var və gedən prosesləri şəxsən izləyir".
"Bu baxımdan, gələcək perspektivdə hüquqi dövlət islahatları çərçivəsində işlərin daha da sürətlənəcəyini düşünürəm”, - deyə Turan Rzayev əlavə edib.
Zeynəb Rzayeva
Yazı Medianın İnkişafı Agentliyinin maliyyə dəstəyi ilə hazırlanıb
