Bakı 
6.3.3. insan hüquq və azadlıqlarının müdafiəsi, vətəndaşların hüquqi, siyasi mədəniyyət səviyyəsinin yüksəldilməsi, sosial və siyasi fəallığının artırılması;
Azərbaycan mətbuatının tarixi sadəcə qəzetlərin nəşr olunduğu tarixlər, redaksiyaların fəaliyyət illəri və ya jurnalistlərin bioqrafiyalarından ibarət deyil. Bu tarix bütöv bir xalqın düşüncə tərzinin, milli kimliyinin, ictimai yaddaşının və dövlətçilik şüurunun inkişaf yolunu özündə əks etdirən mürəkkəb bir salnamədir. Hər dövrün mətbuatı öz zamanının güzgüsü olmaqla yanaşı, cəmiyyətin gələcəyini formalaşdıran əsas təsir vasitələrindən biri kimi çıxış edib. Bəzən xalqın deməyə cəsarət etmədiyini qəzet səhifələri dilə gətirib, bəzən isə ən çətin dövrlərdə ümidin, maarifçiliyin və milli düşüncənin daşıyıcısına çevrilib. Bu baxımdan Azərbaycan mətbuatına yalnız informasiya vasitəsi kimi yanaşmaq onun tarixi missiyasını kiçiltmək olardı.
Mətbuat hər zaman dövlətlə cəmiyyət arasında görünməyən, lakin möhkəm bir körpü rolunu oynayıb. İnsanların gündəlik həyatına təsir göstərən qərarların izahı, ictimai proseslərin təhlili, milli maraqların müdafiəsi, mədəni irsin qorunması və yeni ideyaların formalaşdırılması məhz söz vasitəsilə mümkün olub. Kağız üzərində çap olunan bir yazı bəzən minlərlə insanın düşüncəsini dəyişdirib, cəmiyyətin istiqamətini müəyyənləşdirib və gələcək nəsillərə örnək olacaq dəyərləri formalaşdırıb. Bu səbəbdən mətbuatın inkişafını yalnız texniki tərəqqi və ya informasiya dövriyyəsinin artması ilə ölçmək doğru olmaz. Onun əsl gücü insan şüuruna təsir etmək, ictimai məsuliyyət hissini gücləndirmək və milli birliyi qorumaq bacarığında gizlənir.
Azərbaycanın keçdiyi mürəkkəb tarixi yol mətbuatın taleyində də öz əksini tapıb. Çar Rusiyası dövrünün senzurası, milli oyanış hərəkatı, Cümhuriyyət illərinin azad söz mühiti, sovet ideologiyasının sərt nəzarəti, müstəqilliyin ilk illərində yaşanan informasiya xaosu və nəhayət, rəqəmsal medianın hökm sürdüyü müasir dövr – bütün bu mərhələlər Azərbaycan jurnalistikasının xarakterini formalaşdıran əsas amillər olub. Hər dəyişiklik yeni imkanlar yaratdığı kimi, yeni məsuliyyətlər də doğurub. Mətbuat heç vaxt sabit bir mühitdə fəaliyyət göstərməyib; o, daim dəyişən siyasi, iqtisadi və sosial şəraitə uyğunlaşaraq öz mövqeyini qorumağa çalışıb.
Tarix göstərir ki, güclü dövlətlərin formalaşmasında yalnız iqtisadi potensial və ya hərbi qüdrət deyil, sağlam informasiya məkanı da mühüm rol oynayır. İnformasiya təhlükəsizliyi artıq sərhədlərin qorunması qədər strateji əhəmiyyət daşıyır. Müasir dövrdə müharibələr təkcə səngərlərdə deyil, xəbər başlıqlarında, sosial şəbəkələrdə, televiziya ekranlarında və rəqəmsal platformalarda da aparılır. Məhz buna görə jurnalistika peşəsi artıq yalnız xəbəri çatdırmaq missiyası daşımır. O, dövlət maraqlarını qoruyan, cəmiyyəti dezinformasiyadan müdafiə edən və ictimai etimadı formalaşdıran mühüm institutlardan birinə çevrilib.
Mövzu ilə bağlı Bakıvaxtı.az- a açıqlama verən deputat Vüqar Rəhimzadə bildirib ki, müstəqil, güclü və milli maraqlara xidmət edən medianın formalaşdırılması Azərbaycan dövlətinin hər zaman əsas prioritetlərindən biri olub. Son illərdə bu istiqamətdə həyata keçirilən islahatlar nəticəsində media sahəsində müasir çağırışlara cavab verən qanunvericilik bazası yaradılıb, jurnalistlərin sosial müdafiəsi gücləndirilib və informasiya resurslarının iqtisadi dayanıqlığının artırılması istiqamətində mühüm addımlar atılıb.
Deputat qeyd edib ki, Milli Mətbuat Gününün qeyd olunması təkcə tarixi hadisənin xatırlanması deyil, eyni zamanda Azərbaycan mediasının keçdiyi inkişaf yoluna qiymət vermək və gələcək hədəfləri müəyyənləşdirmək baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır.
"1875-ci il iyulun 22-də Həsən bəy Zərdabinin nəşr etdirdiyi "Əkinçi" qəzeti milli mətbuatımızın təməlini qoydu. Cəmi 56 nömrəsi çap olunsa da, bu qəzet Azərbaycan cəmiyyətində maarifçilik ideyalarının yayılmasına, milli özünüdərkin formalaşmasına və ana dilinin inkişafına misilsiz töhfələr verdi. Çar Rusiyasının senzurası onun fəaliyyətini dayandırsa da, "Əkinçi"nin yaratdığı məktəb sonrakı dövrlərdə milli mətbuatın inkişafına güclü təkan verdi", – deyə deputat vurğulayıb.
Vüqar Rəhimzadənin sözlərinə görə, Azərbaycan mətbuatının müasir inkişaf mərhələsi Ümummilli Lider Heydər Əliyevin adı ilə bağlıdır.
"1993-cü ildən etibarən ölkədə demokratik islahatların dərinləşməsi medianın da inkişafına yeni imkanlar yaratdı. Söz və məlumat azadlığını məhdudlaşdıran maneələr aradan qaldırıldı, 1998-ci ildə dövlət senzurasının ləğvi isə Azərbaycan mediasının tarixində dönüş nöqtəsinə çevrildi. Bu addım ölkədə azad mətbuatın inkişafı üçün fundamental hüquqi zəmin formalaşdırdı", – deyə o bildirib.
Deputat vurğulayıb ki, Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə son illərdə media sahəsində aparılan islahatlar bu siyasətin uğurla davam etdirildiyini göstərir.
"Medianın İnkişafı Agentliyinin yaradılması, "Media haqqında" Qanunun qəbulu, jurnalistlərin peşə fəaliyyətinin rəqəmsal dövrün tələblərinə uyğunlaşdırılması, media subyektlərinin iqtisadi dayanıqlığının gücləndirilməsi və informasiya təhlükəsizliyinin təmin olunması istiqamətində həyata keçirilən tədbirlər Azərbaycan mediasını keyfiyyətcə yeni mərhələyə yüksəldib. Dövlətin məqsədi peşəkar, məsuliyyətli və rəqabətqabiliyyətli medianın formalaşmasına hərtərəfli dəstək verməkdir", – deyə V.Rəhimzadə qeyd edib.
Onun sözlərinə görə, informasiya müharibələrinin geniş vüsət aldığı müasir dövrdə medianın üzərinə düşən məsuliyyət daha da artıb.
"Bu gün media təkcə xəbər yayan platforma deyil, həm də milli informasiya təhlükəsizliyinin əsas sütunlarından biridir. Rəqəmsallaşma, sosial şəbəkələrin sürətli inkişafı və süni intellekt texnologiyalarının geniş tətbiqi jurnalistikaya yeni imkanlar açmaqla yanaşı, peşəkarlıq və məsuliyyət meyarlarını da daha da aktuallaşdırır. Dəqiq, operativ və obyektiv informasiya cəmiyyətin dövlətə və mediaya etimadını möhkəmləndirən əsas amildir", – deyə deputat bildirib.
Vüqar Rəhimzadə, deputat
Vüqar Rəhimzadə əlavə edib ki, Azərbaycan mediası Vətən müharibəsi və postmüharibə dövründə üzərinə düşən missiyanı uğurla yerinə yetirib.
"Ölkə mediası Azərbaycanın haqq səsinin beynəlxalq ictimaiyyətə çatdırılmasında, dezinformasiyaya qarşı mübarizədə və dövlətimizin milli maraqlarının müdafiəsində mühüm rol oynayıb. Bu gün keçirilən Şuşa Qlobal Media Forumları da Azərbaycanın beynəlxalq media dialoqunun əsas platformalarından birinə çevrilib. Hesab edirəm ki, 151 illik mətbuat tariximiz təkcə şərəfli keçmişimiz deyil, həm də gələcək inkişaf üçün möhkəm yol xəritəsidir", – deyə deputat fikrini tamamlayıb.
Azərbaycan mətbuatının inkişaf yolu milli özünüdərk prosesindən ayrı təsəvvür edilə bilməz. Hər bir xalq əvvəlcə öz sözünü yaradır, sonra həmin sözü gələcək nəsillərə çatdıracaq platformalar qurur. Azərbaycan üçün bu platforma XIX əsrin ikinci yarısından başlayaraq milli mətbuat oldu. Maarifçilik ideyalarının yayılması, ana dilinin qorunması, milli kimliyin möhkəmləndirilməsi və cəmiyyətin yeniliklərə hazırlanması istiqamətində görülən işlər mətbuatın fəaliyyətini adi informasiya ötürülməsi funksiyasından qat-qat yüksəyə qaldırdı. Qəzetlər məktəb rolunu oynayır, oxucunu təkcə məlumatlandırmır, həm də düşünməyə sövq edirdi.
Azərbaycan mətbuatının keçdiyi yol milli iradənin, maarifçi düşüncənin, dövlətçilik ənənəsinin və peşəkar jurnalistikanın ortaq tarixidir. Bu tarix zəfərlərlə də zəngindir, çətin sınaqlarla da. Lakin dəyişməyən bir həqiqət var: sözün gücü. Çünki tarix boyu silahlar susub, sərhədlər dəyişib, hakimiyyətlər əvəzlənib, texnologiyalar yenilənib. Ancaq cəmiyyətin taleyini dəyişən ideyalar həmişə sözlə başlayıb. Məhz buna görə Azərbaycan mətbuatının keçdiyi yol təkcə media tarixinin deyil, xalqın intellektual inkişafının, milli yaddaşının və gələcəyə baxışının ən mühüm sütunlarından biri kimi qiymətləndirilməlidir. Bu yazının məqsədi də həmin uzun və mürəkkəb inkişaf yoluna yalnız faktlar prizmasından deyil, həm də milli düşüncənin, dövlətçilik fəlsəfəsinin və müasir informasiya dövrünün yaratdığı yeni reallıqlar kontekstində nəzər salmaqdır.
Əli Hüseynov
Yazı Medianın İnkişafı Agentliyinin maliyyə dəstəyi ilə hazırlanıb
