Bakı 
Bir çox insan gün ərzində yadına düşməyən illər əvvəl baş vermiş utandırıcı hadisələri məhz gecə yatağa uzandıqdan sonra xatırlayır. Məktəbdə deyilən uğursuz bir söz, işdə edilən səhv və ya xoşagəlməz bir vəziyyət qəfil yenidən göz önünə gəlir. Bəs bunun səbəbi nədir?
Bakıvaxtı.az xəbər verir ki, bu hal beynin gün ərzində topladığı məlumatları emal etməsi ilə əlaqədardır. Gün ərzində diqqətimiz işə, telefona, sosial həyata və digər fəaliyyətlərə yönəldiyi üçün beynin keçmiş xatirələrə qayıtmağa vaxtı olmur. Axşam saatlarında isə ətrafdakı stimullar azalır və beyin daha çox daxili düşüncələrə fokuslanır.
Beyin “yarımçıq qalan” hadisələri yenidən işləyir
Mütəxəssislər bildirirlər ki, emosional yük daşıyan hadisələr yaddaşda daha güclü iz buraxır. Xüsusilə peşmanlıq, xəcalət və ya utanc hissi doğuran xatirələr beyin tərəfindən təkrar-təkrar nəzərdən keçirilə bilər. Bu proses insanın həmin hadisədən nəticə çıxarmasına xidmət edən təbii psixoloji mexanizm hesab olunur.
Gecələr daxili dialoq güclənir
Psixologiyada qeyd olunur ki, sakit mühitdə insanın daxili düşüncələri daha aktiv olur. Gün ərzində bizi məşğul edən səs-küy və informasiya axını azaldıqda beyin keçmiş hadisələri yenidən xatırlamağa başlayır. Buna görə də bir çox insan gecələr öz-özünə illər əvvəl baş vermiş hadisələri analiz edir.
Mənfi xatirələr niyə daha yaxşı yadımızda qalır?
Alimlərin fikrincə, insan beyni təhlükə və səhvlərlə bağlı məlumatları müsbət hadisələrdən daha uzun müddət yadda saxlamağa meyllidir. Bu xüsusiyyət təkamül baxımından insanın gələcəkdə oxşar vəziyyətlərdən yayınmasına kömək edən müdafiə mexanizmlərindən biri hesab edilir.
Hər dəfə xatırlamaq eyni hissləri yaşadırmı?
Araşdırmalar göstərir ki, insan bir xatirəni hər dəfə yada saldıqda onu olduğu kimi deyil, mövcud emosional vəziyyətinin təsiri altında yenidən “qurur”. Buna görə də illər əvvəl baş vermiş hadisə gerçəkdə olduğundan daha utandırıcı və ya daha dramatik görünə bilər.
Bunun qarşısını almaq mümkündürmü?
Psixoloqlar bildirirlər ki, belə düşüncələr ara-sıra baş verirsə, bu, normal sayılır. Mütəxəssislər yatmazdan əvvəl telefondan uzaq durmağı, kitab oxumağı, nəfəs məşqləri etməyi və diqqəti müsbət düşüncələrə yönəltməyi tövsiyə edirlər. Əgər keçmiş xatirələr davamlı narahatlıq yaradır, yuxuya mane olur və gündəlik həyata təsir edirsə, psixoloqa müraciət etmək faydalı ola bilər.
Ayşəgül
