Bakı 
Son günlər Yaxın Şərqdə baş verən hadisələr regionun təhlükəsizlik arxitekturasının sürətlə dəyişdiyini göstərir.
İran və İsrail arasında qarşılıqlı zərbələrin endirilməsi, Hörmüz boğazı ətrafında gəmilərə hücumlar və ABŞ-nin İranın hərbi dəniz imkanlarına zərbə endirməsi artıq münaqişənin təkcə siyasi ritorika səviyyəsində qalmadığını göstərir. Bu proseslər Yaxın Şərqdəki ənənəvi qarşıdurma xəttini daha da sərtləşdirir və regionu genişmiqyaslı geosiyasi rəqabətin mərkəzinə çevirir. Enerji marşrutlarının və xüsusilə Hörmüz boğazının təhlükəsizliyi məsələsi qlobal iqtisadiyyat üçün həyati əhəmiyyət daşıdığı üçün bu gərginlik artıq yalnız regional problem deyil, qlobal təhlükəsizlik məsələsinə çevrilməkdədir.
Eyni zamanda siyasi ritorikada Türkiyənin adının daha çox çəkilməsi regionda yeni strateji balans axtarışlarının getdiyini göstərir. Bəzi İsrail siyasətçilərinin Türkiyəni potensial geosiyasi rəqib kimi təqdim etməsi və gələcəkdə Ankara ilə qarşıdurma ehtimalından danışması Yaxın Şərqdə yeni güc mərkəzlərinin formalaşması ilə bağlı narahatlıqların göstəricisi kimi qiymətləndirilə bilər. Digər tərəfdən Türkiyə daxilində bəzi siyasi qüvvələrin İranla həmrəylik mesajları verməsi regiondakı ideoloji və siyasi bloklaşma meyllərinin gücləndiyini göstərir. Bu isə Yaxın Şərqdə yalnız dövlətlərarası deyil, həm də müxtəlif siyasi və ideoloji layihələr arasında rəqabətin artdığını göstərir.
Bütün bu hadisələrin fonunda İran daxilində baş verən proseslər də diqqət çəkir. Müharibə şəraitində İranın yeni ali lideri Müctəba Xameneinin yaralanması barədə yayılan məlumatlar ölkə daxilində hakimiyyət və təhlükəsizlik strukturlarının vəziyyəti ilə bağlı müxtəlif suallar doğurur. Əgər bu məlumatlar təsdiqini tapsa, bu, İranın daxili siyasi sistemində əlavə gərginlik və qeyri-müəyyənlik yarada bilər. Belə vəziyyətlər adətən regionda daha sərt xarici siyasət addımlarına və ya əksinə, daxili sabitliyi qorumaq üçün yeni diplomatik təşəbbüslərə gətirib çıxara bilər.
Hazırkı vəziyyət göstərir ki, Yaxın Şərqdə qarşıdurma tədricən daha geniş geosiyasi çərçivəyə daxil olur. İran-İsrail qarşıdurması artıq təkcə iki dövlət arasındakı münaqişə deyil; bu proses ABŞ, Türkiyə və digər regional güclərin maraqları ilə kəsişərək daha mürəkkəb strateji tablo yaradır. Enerji yolları, təhlükəsizlik ittifaqları və ideoloji təsir uğrunda rəqabət yeni regional düzənin formalaşması prosesini sürətləndirir. Bu baxımdan yaxın dövrdə əsas sual yalnız müharibənin genişlənib-genişlənməyəcəyi deyil, həm də Yaxın Şərqdə hansı yeni siyasi və təhlükəsizlik balansının formalaşacağı olacaq.
Alim Nəsirov
