Bakı 
Son günlər bölgədə baş verən proseslər göstərir ki, Cənubi Qafqaz artıq yalnız lokal təhlükəsizlik mühiti deyil, daha geniş geosiyasi qarşıdurmanın bir hissəsinə çevrilir.
ABŞ-nin regiona qayıdışı, Azərbaycanla strateji tərəfdaşlığın rəsmiləşdirilməsi və paralel olaraq İran mənbələrindən gələn sərt ritorika eyni siyasi mənzərənin müxtəlif tərəfləridir. Burada əsas məsələ ayrı-ayrı hadisələr yox, onların yaratdığı ümumi istiqamətdir: regionda güc balansı dəyişir və bu dəyişiklik bəzi aktorlar üçün ciddi narahatlıq yaradır.
ABŞ vitse-prezidenti Cey.Di.Vensin Bakıya səfəri və strateji sənədin imzalanması Vaşinqtonun Azərbaycanı daha açıq şəkildə regional tərəfdaş kimi qəbul etdiyini göstərdi. Bu, təkcə ikitərəfli münasibətlərin genişlənməsi deyil, həm də enerji, təhlükəsizlik və tranzit marşrutları baxımından Cənubi Qafqazın ABŞ strategiyasında daha ön sıraya çıxması deməkdir. Məhz bu kontekstdə İran mediasında və SEPAH-a yaxın kanallarda səslənən hədələyici mesajlar ortaya çıxır. Bu cür açıqlamalar real hərbi hazırlıqdan çox, psixoloji və informasiya təzyiqi xarakteri daşıyır və Tehranın artan narahatlığının göstəricisidir.
Digər tərəfdən, İranın paralel olaraq Ermənistanla strateji sənədlər, əməkdaşlıq mexanizmləri barədə danışması da eyni xəttin davamıdır. Tehran üçün Ermənistan uzun müddətdir regional balans aləti rolunu oynayır və Qafqazda öz təsir imkanlarını qorumağın yollarından biri kimi görülür. Lakin bu yanaşma bölgədə sabitlik yox, əksinə, qarşıdurma riskini artırır. Çünki İran bir tərəfdən ABŞ ilə mümkün razılaşma pəncərəsini açıq saxlamağa çalışır, digər tərəfdən isə sərt ritorika və kölgə alətləri ilə mövqelərini itirməməyə çalışır. Bu ikili strategiya daxildə də, xaricdə də ziddiyyət yaradır.
Bütün bunlar İranın ümumi vəziyyətinin nə qədər həssas olduğunu göstərir. Xarici təzyiqlər artdıqca Tehran daha emosional və sərt mesajlar verir, amma eyni zamanda açıq qarşıdurmadan yayınmağa çalışır. SEPAH-ın ritorikası ilə diplomatik kanalların dili arasında yaranan fərq də buradan qaynaqlanır. İran açıq müharibəyə getmək istəmir, lakin zəif göründüyü təəssüratını da yaratmaq istəmir. Bu isə regionda gərgin, qeyri-sabit, amma hələlik nəzarətdə saxlanılan bir vəziyyət formalaşdırır.
Nəticə etibarilə, Azərbaycan bu mənzərədə balanslı siyasətini qorumaqla yanaşı, artıq daha geniş geosiyasi oyunun mərkəzinə yaxınlaşır. ABŞ ilə tərəfdaşlığın dərinləşməsi Bakının beynəlxalq mövqeyini gücləndirsə də, eyni zamanda onu bəzi regional aktorların informasiya və siyasi təzyiq hədəfinə çevirir. Qarşıdakı mərhələdə əsas sual budur: İran bu ritorikanı real addımlara çevirəcəkmi, yoxsa mövcud gərginlik danışıqlar və diplomatik tənzimləmə ilə yumşaldılacaq? Hazırkı mənzərə göstərir ki, risklər artır, amma hələ də idarə olunan çərçivədə saxlanılır.
Alim Nəsirov
