Bakı 
Azərbaycanda sosial media platformalarında yaş təsdiqləmə mexanizmlərinin sərtləşdirilməsi son günlər ictimai müzakirələrin əsas mövzularından birinə çevrilib.
Xüsusilə gənclərin ən çox aktiv olduğu rəqəmsal mühitdə belə dəyişikliklər internet azadlığı, informasiya əldə etmək hüququ və dövlətin tənzimləmə səlahiyyətləri arasındakı həssas tarazlığı yenidən gündəmə gətirir.
Bir tərəfdən onlayn təhlükəsizliyin təmin olunması və yetkinlik yaşına çatmayanların zərərli kontentdən qorunması məqsədləri ön planda dayanırsa, digər tərəfdən sərt nəzarət alətlərinin gənclərin əsas hüquqlarına – ifadə azadlığına, özəl həyatın toxunulmazlığına və rəqəmsal iştirak imkanlarına təsiri barədə narahatlıqlar artır.
Məhz bu səbəbdən yaş təsdiqləmə siyasətləri təkcə texnoloji məsələ deyil, həm də sosial siyasət, insan hüquqları və cəmiyyət–dövlət münasibətləri kontekstində qiymətləndirilməli olan vacib bir mövzudur.
Mövzu ilə bağlı Bakıvaxtı.az-a açıqlama verən hüquqşünas Rüstəm Əzimzadə deyib ki, Azərbaycanda sosial media platformalarında yaş təsdiqləmə mexanizmlərinin sərtləşdirilməsi ilə bağlı müzakirələr sosial siyasətin əsas istiqamətlərindən birinə çevrilib:
"Bu təşəbbüsün məqsədi azyaşlıların internetdə zərərli kontentlə qarşılaşma riskini azaltmaq kimi izah olunur. Lakin tətbiq ediləcək mexanizmlər eyni zamanda gənclərin fundamental hüquqlarına təsir edə biləcəyi üçün geniş ictimai debat tələb edir. İnternet azadlığı müasir dövrdə ifadə azadlığının ayrılmaz tərkib hissəsi sayılır. Gənclər isə bu azadlıqdan ən geniş istifadə edən sosial qruplardan biridir. Yaş təsdiqləmə alətləri praktiki olaraq şəxsiyyətin identifikasiyasını tələb etdiyindən məxfilik hüququnu birbaşa gündəmə gətirir".
Həmsöhbətimiz bildirib ki, şəxsi məlumatların geniş toplanması təhlükəsizlik, sui-istifadə və informasiya sızması risklərini artırır:
"Bu səbəbdən dövlət müdaxiləsi yalnız qanunla və legitim məqsədlə məhdudlaşmalıdır. Tənzimləmə prosesi həm Konstitusiya, həm də beynəlxalq hüquq qarşısında proporsionallıq testindən keçməlidir. Çünki həddindən artıq sərt mexanizmlər gənclərin onlayn sosiallaşmasını və informasiya resurslarına çıxışını məhdudlaşdıra bilər. Məlumdur ki, internet müasir gənclərin təhsil, ictimai iştirak və peşə inkişafında əsas platformalardan biridir. Bu platformaya çıxışın süni şəkildə çətinləşdirilməsi sosial bərabərlik baxımından da problemlər yarada bilər. Avropa Məhkəməsinin yanaşmalarına görə, məxfilik və ifadə azadlığına müdaxilə yalnız ən son vasitə kimi tətbiq edilməlidir".
Rüstəm Əzimzadə: İnternet azadlığına dair müzakirələrdə qərarlar tələsik verilməməlidir
Onun sözlərinə görə, alternativ, daha yumşaq metodlar mövcud olduqda sərt yaş təsdiqləməsinə keçid əsaslandırıla bilməz:
"Məsələn, süni intellekt əsasında risk analizi və ya kontent təsnifatı daha çevik mexanizmlər təqdim edir. Bundan əlavə, yaş kateqoriyası əsasında qismən identifikasiya tam şəxsiyyət məlumatlarının toplanmasından daha az müdaxilə hesab olunur. Dövlət tənzimləməsi həm də platformaların məsuliyyətini artırmağı hədəfləyə bilər. Çünki uşaqların müdafiəsi yalnız istifadəçi identifikasiyası ilə deyil, platformaların təhlükəsizlik standartları ilə də bağlıdır".
Rüstəm Əzimzadə onu da deyib ki, gənclərin hüquqları ilə dövlət nəzarəti arasında balans mövcuddur, bu da ictimai etimadı gücləndirir:
"İnternet azadlığına dair müzakirələrdə həssaslıq tələb olunduğu üçün qərarlar tələsik deyil, ekspert rəyi ilə qəbul edilməlidir. Demokratik cəmiyyətlərdə gənclərin onlayn fəallığı iştirakın formalaşmasında mühüm rol oynayır. Sərt identifikasiya sistemləri bu iştirakın azalmasına gətirib çıxara bilər. Digər tərəfdən, uşaqların internetdə zərərli təsirlərdən qorunması dövlətin mühüm vəzifəsi olaraq qalır. Buna görə iki zidd məqsəd arasında optimal tarazlıq təmin edilməlidir".
Sonda həmsöhbətimiz deyib ki, tarazlıq düzgün qurulduqda həm təhlükəsizlik artır, həm də azadlıqlar qorunmuş olur:
"Yaş təsdiqləmə ilə bağlı planlaşdırılan islahatlar yalnız hüquqi deyil, həm də sosial və texnoloji aspektlərdən qiymətləndirilməlidir. Şəffaf, proporsional və açıq hüquqi çərçivə olmadan belə mexanizmlər effektiv olmayacaq. Bu səbəbdən qərarvericilər riskləri diqqətlə ölçməli və gənclərin hüquqlarını prioritet hesab etməlidirlər".
Əli Hüseynov
