Bakı 
Azərbaycanın müasir tarixində elə günlər var ki, onların təsiri təkcə bir dövrü deyil, sonrakı onillikləri də müəyyənləşdirir. 9 iyun 1993-cü il məhz belə tarixlərdən biridir. Həmin gün Naxçıvandan Bakıya gələn Ulu Öndər Heydər Əliyev faktiki olaraq dövlətçiliyin xilası missiyasını öz üzərinə götürdü. Bu hadisə sonradan ölkənin siyasi sabitliyinin təmin edilməsinə, dövlət institutlarının formalaşdırılmasına və Azərbaycanın müstəqil inkişaf yoluna çıxmasına zəmin yaratdı.
Müstəqilliyin ilk illərində Azərbaycan
1991-ci ildə dövlət müstəqilliyini bərpa edən Azərbaycan son dərəcə mürəkkəb geosiyasi və daxili siyasi şəraitlə üzləşmişdi. Sovet İttifaqının dağılması nəticəsində yaranan siyasi boşluq, iqtisadi əlaqələrin qırılması, Ermənistanın Azərbaycana qarşı hərbi təcavüzü və idarəetmə sistemindəki problemlər ölkəni ciddi sınaqlarla qarşı-qarşıya qoymuşdu.
1992-1993-cü illərdə ölkədə hakimiyyət böhranı daha da dərinləşdi. Cəbhədə uğursuzluqlar artır, torpaqlar işğal edilir, dövlət strukturları zəifləyirdi. Ayrı-ayrı silahlı qruplaşmaların mövcudluğu mərkəzi hakimiyyətin nüfuzunu sarsıdırdı. Ölkənin müxtəlif bölgələrində separatizm meylləri baş qaldırır, Azərbaycan parçalanma təhlükəsi ilə üzləşirdi.
Siyasi proseslərin nəzarətdən çıxması dövlət müstəqilliyinin gələcəyi ilə bağlı ciddi narahatlıqlar yaradırdı. Həmin dövrdə həm ölkə daxilində, həm də beynəlxalq dairələrdə Azərbaycanın gələcəyi ilə bağlı pessimist proqnozlar səsləndirilirdi.
Gəncə hadisələri və milli böhran
1993-cü ilin iyununda baş verən Gəncə hadisələri ölkədəki siyasi böhranı kulminasiya nöqtəsinə çatdırdı. Mərkəzi hakimiyyətlə hərbi birliklər arasında qarşıdurma yaranmış, vəziyyət sürətlə nəzarətdən çıxmağa başlamışdı.
Paytaxt Bakıda siyasi qeyri-müəyyənlik hökm sürürdü. Dövlət institutları effektiv fəaliyyət göstərə bilmir, hakimiyyət strukturları daxilində parçalanma müşahidə olunurdu. Bir çox ekspertlər həmin dövrü Azərbaycan dövlətçiliyinin ən təhlükəli mərhələlərindən biri kimi qiymətləndirirlər.
Belə mürəkkəb vəziyyətdə ölkənin müxtəlif siyasi qüvvələri, ziyalıları və ictimaiyyət nümayəndələri çıxış yolunu böyük siyasi təcrübəyə malik Heydər Əliyevin hakimiyyətə qayıdışında görürdülər.
Naxçıvandan Bakıya tarixi dönüş
1990-cı ildən etibarən Naxçıvan Muxtar Respublikasına rəhbərlik edən Heydər Əliyev həmin dövrdə Azərbaycanın ən nüfuzlu siyasi simalarından biri idi. Onun rəhbərliyi altında Naxçıvan blokada şəraitində fəaliyyətini davam etdirmiş, muxtar respublika siyasi sabitliyi qoruyub saxlaya bilmişdi.
9 iyun 1993-cü ildə Heydər Əliyevin Bakıya gəlməsi ölkədə böyük ümid yaratdı. Bu qayıdış sadəcə bir siyasətçinin paytaxta səfəri deyildi. Bu, dövlətçiliyin xilası naminə atılan tarixi addım idi.
Bakıya gəldiyi ilk gündən etibarən Heydər Əliyev ölkədə vəziyyətin sabitləşdirilməsi istiqamətində fəal fəaliyyətə başladı. Onun siyasi təcrübəsi, dövlət idarəçiliyi sahəsindəki bilikləri və xalq arasında yüksək nüfuzu böhrandan çıxış üçün əsas amillərdən birinə çevrildi.
Xilasa aparan yolun başlanğıcı
Heydər Əliyevin Bakıya dönüşündən qısa müddət sonra siyasi proseslər yeni istiqamət aldı. 15 iyun 1993-cü ildə o, Azərbaycan Ali Sovetinin sədri seçildi. Sonralar bu tarix Azərbaycan xalqının Milli Qurtuluş Günü kimi tarixə düşdü.
Lakin Milli Qurtuluş Gününə gedən yolun başlanğıcı məhz 9 iyun idi. Çünki həmin gün dövlətçiliyin xilası prosesinin əsası qoyuldu. Heydər Əliyevin siyasi səhnəyə qayıdışı ölkədə vətəndaş qarşıdurmasının qarşısının alınmasına, dövlət institutlarının fəaliyyətinin bərpasına və idarəçilik sisteminin yenidən qurulmasına imkan yaratdı.
Dövlət quruculuğunun yeni mərhələsi
1993-cü ildən sonra Azərbaycanda dövlət quruculuğu istiqamətində sistemli islahatlara start verildi. Hüquqi dövlət quruculuğu, ordu quruculuğu, iqtisadi sabitliyin təmin olunması və xarici siyasət kursunun müəyyənləşdirilməsi əsas prioritetlərə çevrildi.
1994-cü ildə imzalanan "Əsrin müqaviləsi" Azərbaycanın iqtisadi inkişaf strategiyasının əsasını qoydu. Xarici investisiyaların cəlb edilməsi, neft strategiyasının həyata keçirilməsi və beynəlxalq əməkdaşlığın genişləndirilməsi ölkənin iqtisadi imkanlarını artırdı.
Siyasi sabitliyin təmin olunması nəticəsində Azərbaycan beynəlxalq aləmdə etibarlı tərəfdaş kimi tanınmağa başladı. Dövlət müstəqilliyi möhkəmləndi, milli maraqlara əsaslanan xarici siyasət xətti formalaşdı.
Tarixi hadisənin müasir qiymətləndirilməsi
Bu gün 9 iyun 1993-cü il hadisələrinə nəzər salarkən onun əhəmiyyətini daha aydın görmək mümkündür. Həmin dövrdə qəbul edilən qərarlar və həyata keçirilən siyasi addımlar Azərbaycanın gələcək inkişaf modelini müəyyənləşdirdi.
Bir çox tarixçilər və siyasi tədqiqatçılar hesab edirlər ki, əgər Heydər Əliyev həmin mürəkkəb dövrdə siyasi məsuliyyəti öz üzərinə götürməsəydi, Azərbaycan daha ağır nəticələrlə üzləşə bilərdi. Dövlət parçalanması, uzunmüddətli daxili qarşıdurma və müstəqilliyin təhlükə altına düşməsi real risklər sırasında idi.
Məhz buna görə də 9 iyun tarixi Azərbaycan dövlətçiliyinin qorunması, siyasi sabitliyin bərpası və müasir inkişaf mərhələsinin başlanğıcı kimi qiymətləndirilir.
Nəticə
9 iyun 1993-cü il Azərbaycan tarixində sadəcə bir təqvim günü deyil. Bu tarix xalqın öz dövlətini qorumaq əzmini, milli həmrəyliyin gücünü və uzaqgörən siyasi liderliyin əhəmiyyətini nümayiş etdirən mühüm hadisədir.
Ulu Öndər Heydər Əliyevin Naxçıvandan Bakıya qayıdışı Azərbaycanın dövlətçilik tarixində yeni mərhələnin başlanğıcı oldu. Sonrakı illərdə əldə edilən siyasi sabitlik, iqtisadi inkişaf, beynəlxalq nüfuzun artması və dövlət müstəqilliyinin möhkəmlənməsi məhz həmin tarixi dönüş nöqtəsinin nəticələri kimi qiymətləndirilir.
Bu baxımdan 9 iyun 1993-cü il Azərbaycan xalqının yaddaşında dövlətçiliyin xilasına aparan yolun başlanğıcı kimi yaşayır və gələcək nəsillər üçün mühüm tarixi dərs olaraq qalır.
Əli Hüseynov,
Bakıvaxtı.az
