Bakı 
Niderlandın Ermənistanla müdafiə və təhlükəsizlik sahəsində təmasları sadəcə ikitərəfli əməkdaşlıq kimi təqdim olunsa da, bu prosesə daha geniş regional mənzərədən baxmaq lazımdır. Çünki Cənubi Qafqazda sülh gündəmi hələ tam yekunlaşmayıb, Ermənistanın revanşist dairələri hələ də aktivdir və Avropanın bəzi ölkələri bu həssas mərhələdə balanslı mövqe göstərmək əvəzinə, açıq şəkildə bir tərəfin siyasi mövqeyini gücləndirirlər. Niderlandın hərbi attaşe xətti ilə Ermənistanda fəallaşması da məhz bu kontekstdə təsadüfi görünmür. Bu addım diplomatik jestdən daha çox, təhlükəsizlik sahəsində uzunmüddətli yerləşmə niyyətinin işarəsi kimi oxunur.
Burada əsas məsələ təkcə Niderlandın Ermənistanla əməkdaşlığı deyil, bu əməkdaşlığın hansı siyasi fonda aparılmasıdır. Əgər bir ölkə illərlə Azərbaycan əleyhinə qətnamələr qəbul edir, Qarabağla bağlı reallıqları təhrif edən mövqe tutur, azərbaycanlı məcburi köçkünlərin taleyinə laqeyd qalır, amma Ermənistandan köçən ermənilər üçün milyonlarla avro ayırırsa, bu artıq humanitar yanaşma deyil. Bu, seçilmiş humanizmdir. Seçilmiş humanizm isə beynəlxalq siyasətdə ədalət yox, maraq və lobbi təsirinin göstəricisidir.
Niderlandın davranışında diqqət çəkən başqa məqam onun Ermənistanı Avropa təhlükəsizlik orbitinə yaxınlaşdırmaq cəhdidir. Fransa bu xətti daha açıq və aqressiv aparırdısa, Niderland daha “yumşaq diplomatiya” pərdəsi altında eyni istiqamətdə hərəkət edir. Müdafiə, təhlükəsizlik, NATO və Aİ formatlarında əməkdaşlıq mövzularının gündəmə gətirilməsi göstərir ki, Ermənistan təkcə siyasi deyil, həm də institusional şəkildə Qərb strukturlarına bağlanmağa çalışır. Bu isə bölgədə yeni etimadsızlıq dalğası yarada bilər.
Azərbaycan üçün əsas problem ondan ibarətdir ki, belə addımlar sülh prosesinə konstruktiv töhfə vermir. Əksinə, Ermənistanda “arxamızda Avropa dayanır” düşüncəsini gücləndirir. Bu da İrəvanın sülh müqaviləsi, konstitusiya dəyişikliyi, sərhədlərin tanınması və regional kommunikasiyaların açılması kimi məsələlərdə daha sərt və yayınan mövqe tutmasına şərait yarada bilər. Xarici dəstək Ermənistanı reallıqla barışmağa deyil, yeni siyasi manevrlərə həvəsləndirirsə, bu, region üçün risklidir.
Ən maraqlı məqam isə Niderlandın özünü hüquq, demokratiya və beynəlxalq norma müdafiəçisi kimi təqdim etməsidir. Əgər beynəlxalq hüquq əsas prinsipdirsə, Azərbaycan torpaqlarının 30 ilə yaxın işğalda qalması, azərbaycanlıların etnik təmizləməyə məruz qalması, dağıdılmış şəhərlər və minalanmış ərazilər niyə eyni həssaslıqla gündəmə gətirilmirdi? Niderlandın bu məsələlərdə susqunluğu, amma Ermənistan mövzusunda fəallığı onun mövqeyini obyektiv yox, siyasi motivli göstərir.
Bu baxımdan Niderlandın Ermənistanla yaxınlaşması Cənubi Qafqazda sülhə xidmət edən addım kimi deyil, daha çox Avropanın bəzi dairələrinin regiona birtərəfli müdaxilə siyasətinin davamı kimi qiymətləndirilməlidir. Azərbaycan bu prosesə emosional deyil, prinsipial yanaşmalıdır. Əsas mesaj aydın olmalıdır: regionda sülh kənar güclərin selektiv yanaşması ilə deyil, dövlətlərin suverenliyinə, ərazi bütövlüyünə və qarşılıqlı öhdəliklərə hörmət əsasında qurula bilər. Niderland isə bu prinsipləri həqiqətən müdafiə etmək istəyirsə, əvvəlcə öz yanaşmasındakı açıq qərəzi aradan qaldırmalıdır.
Züriyə Qarayeva
