Bakı 
Bəzən diplomatiyada bir telefon danışığının əhəmiyyəti onun neçə dəqiqə davam etməsində deyil, hansı siyasi şəraitdə baş tutmasındadır.
Oktyabrın 21-də Türkiyə Prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğanın Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevə zəng etməsi də məhz bu baxımdan diqqət çəkir. Regionda və beynəlxalq münasibətlər sistemində müxtəlif məsələlərin müzakirə olunduğu, Bakı ilə Ankara arasında bəzi mövzularda fərqli yanaşmaların gündəmə gəldiyi bir vaxtda baş tutan bu təmas iki ölkənin münasibətlərinin daha geniş müstəvidə nəzərdən keçirilməsinin vacibliyini xatırladır.
Son günlər Azərbaycanda məktəbli geyimi ilə bağlı müzakirələr fonunda Türkiyədən səslənən bəzi fikirlər, eləcə də rəsmi Bakının suverenlik və daxili işlərə müdaxilə məsələsində ortaya qoyduğu mövqe ictimai diqqəti iki ölkə arasındakı münasibətlərə yönəldib. Belə bir şəraitdə prezidentlərin telefon danışığı diplomatik ünsiyyətin davam etdiyini göstərən əhəmiyyətli hadisədir. Bununla belə, zəngin konkret olaraq hansısa mübahisəyə cavab məqsədilə edildiyini söyləmək üçün rəsmi əsas yoxdur.
Burada diqqət yetirilməli olan əsas məqam budur: Azərbaycanla Türkiyənin münasibətləri ayrı-ayrı müzakirələrdən, emosional açıqlamalardan və gündəlik siyasi polemikalardan daha geniş tarixə və strateji məzmuna malikdir. İki ölkəni birləşdirən ortaq tarix, mədəniyyət, iqtisadi əməkdaşlıq və təhlükəsizlik sahəsində əlaqələr mövcuddur. Bu münasibətlərin qorunması isə tərəflərin bütün məsələlərdə eyni düşünməsini deyil, fərqli mövqeləri də qarşılıqlı hörmət çərçivəsində ifadə edə bilməsini tələb edir.
Qardaşlıq münasibətləri qarşılıqlı hörmət üzərində qurulanda güclənir. Bu hörmətin ən mühüm göstəricilərindən biri də hər bir dövlətin öz qərarlarını müstəqil qəbul etmək hüququnun tanınmasıdır. Azərbaycan üçün bu prinsip Türkiyə ilə münasibətlərdə də, digər tərəfdaşlarla əlaqələrdə də dəyişməz əhəmiyyət daşıyır.
Azərbaycanın heç kimlə problemi yoxdur, amma bu, Azərbaycanın öz mövqeyindən imtina etməsi demək deyil. Bakı müxtəlif dövlətlərlə əməkdaşlıq edir, dialoqa açıqdır və qarşılıqlı fayda gətirən münasibətlərin inkişafında maraqlıdır. Eyni zamanda, heç bir tərəfdaşlıq Azərbaycanın müstəqil qərarvermə hüququnu məhdudlaşdırmaq üçün əsas sayıla bilməz.
Burada başqa bir incə məqam da var. Azərbaycanla Türkiyənin yaxınlığı bir-birindən asılılıq kimi deyil, suveren dövlətlərin könüllü tərəfdaşlığı kimi dəyərləndirilməlidir. Türkiyə Azərbaycanın mühüm strateji tərəfdaşıdır. Ancaq Azərbaycanın xarici siyasətinin mahiyyəti yalnız bir dövlətlə münasibətlərə söykənmir. Bakı müxtəlif güc mərkəzləri ilə öz milli maraqları əsasında əlaqələr qurur, beynəlxalq əməkdaşlıq imkanlarını genişləndirir və qərarlarını öz dövlətçilik prioritetlərinə uyğun verir.
Bu, kiməsə qarşı olmaq deyil. Əksinə, heç kimə qarşı olmadan öz mövqeyini qorumaq dövlət müstəqilliyinin əsas göstəricilərindəndir.
Ərdoğanın İlham Əliyevi Türk Dövlətləri Təşkilatının Ankarada keçiriləcək zirvə görüşünə dəvət etməsi də münasibətlərin institusional və çoxtərəfli müstəvidə davam etdirilməsi baxımından diqqətəlayiqdir. Telefon danışığında tərəflərin əməkdaşlığın gələcək inkişafına dair müsbət fikirlər səsləndirməsi qarşılıqlı dialoqun davam etdirilməsinə siyasi əhəmiyyət verir.
Ancaq bu hadisədən nə süni gərginlik ssenarisi yaratmaq, nə də bütün fikir ayrılıqlarının aradan qalxdığı nəticəsini çıxarmaq doğru olardı. Dövlətlər arasında münasibətlər bəzən üst-üstə düşən maraqlar, bəzən isə fərqli yanaşmalar üzərində inkişaf edir. Əsas məsələ fikir ayrılıqlarının münasibətləri dağıdan qarşıdurmaya çevrilməməsi, dialoqun və qarşılıqlı hörmətin qorunmasıdır.
Azərbaycanın mövqeyi də məhz bu çərçivədə anlaşılmalıdır: dostluğa açıq, əməkdaşlığa hazır, lakin öz qərarlarını özü verən dövlət.
Bizim heç kimlə düşmənçiliyimiz yoxdur. Heç bir ölkə ilə münasibətləri gərginləşdirməkdə maraqlı deyilik. Amma heç kimlə problemimizin olmaması heç kimin qarşısında siyasi borclu olmağımız anlamına gəlmir. Tərəfdaşlıq bərabərhüquqlu olduqda dəyərlidir; dostluq qarşılıqlı hörmətə söykəndikdə möhkəmdir.
Azərbaycanın müstəqilliyi yalnız təqvimdə qeyd edilən tarix deyil. O, hər gün qəbul edilən qərarlarda, aparılan diplomatiyada və milli maraqların qorunmasında özünü göstərən prinsipdir.
Ərdoğanın zəngini də bu kontekstdə oxumaq olar: münasibətlərdə dialoq davam edir, əməkdaşlıq üçün imkanlar qalır və tərəflər ortaq maraqlar ətrafında bir araya gələ bilirlər.
Azərbaycan isə öz yolunu özü müəyyənləşdirir. Dostları ilə dost, tərəfdaşları ilə tərəfdaşdır. Heç kimin əleyhinə deyil, amma heç kimin kölgəsində də deyil.
Çünki dövlət müstəqilliyinin ən aydın ifadəsi budur: Azərbaycan əməkdaşlıq edir, lakin asılı olmur; dialoq aparır, lakin diktə qəbul etmir; dostluq edir, lakin öz sözünü deməkdən çəkinmir.
Mahir Axund
