Bakı 
İranın ali rəhbəri Müctəba Xameneinin ölkəsinin ABŞ və İsraillə qarşıdurmada qələbə qazandığını bəyan etməsi Yaxın Şərqdə geniş müzakirələrə səbəb olub. İlk baxışdan bu açıqlama daxili auditoriyaya hesablanmış siyasi çıxış təsiri bağışlasa da, əslində onun regional və beynəlxalq təsirləri daha genişdir. Çünki İran rəhbərliyi bununla təkcə öz cəmiyyətinə deyil, həm də Vaşinqtona, Təl-Əvivə və region ölkələrinə mühüm mesaj göndərir.
Müharibələrdə qələbə anlayışı həmişə yalnız hərbi nəticələrlə ölçülmür. Bəzən tərəflər öz strateji məqsədlərinə nə dərəcədə çatdıqlarına görə nəticələri fərqli qiymətləndirirlər. İran rəhbərliyinin məntiqinə görə, ölkədə hakimiyyət dəyişməyib, dövlət sistemi fəaliyyətini davam etdirir, nüvə proqramı tamamilə sıradan çıxarılmayıb və Tehran regional təsir imkanlarını qoruyub saxlayıb. Məhz buna görə İran özünü məğlub tərəf kimi deyil, təzyiqlərə tab gətirmiş dövlət kimi təqdim etməyə çalışır.
Bu bəyanatın əsas məqsədlərindən biri də daxili siyasi sabitliyi qorumaqdır. Son illərdə iqtisadi sanksiyalar, sosial problemlər və xarici təzyiqlər İran cəmiyyətində müəyyən narazılıqlar yaradıb. Belə bir şəraitdə hakimiyyət üçün ən vacib məsələlərdən biri milli həmrəyliyi qorumaq və dövlətin güclü görüntüsünü saxlamaqdır. Xameneinin çıxışı da məhz bu məqsədə xidmət edir. İran rəhbərliyi cəmiyyətə göstərmək istəyir ki, ölkə ağır təzyiqlərə baxmayaraq geri çəkilməyib.
Lakin bu açıqlamanın ABŞ və İsrail tərəfindən eyni şəkildə qəbul ediləcəyi gözlənilmir. Vaşinqton və Təl-Əviv müharibənin nəticələrini fərqli qiymətləndirir. Onlar hesab edirlər ki, İranın hərbi imkanlarına və regional fəaliyyətinə müəyyən zərbələr vurulub. Buna görə də İranın özünü qalib elan etməsi Qərb paytaxtlarında daha çox siyasi ritorika kimi qəbul edilir. Bununla yanaşı, bu bəyanat ABŞ-də İranla bağlı daha sərt mövqedə olan dairələrin arqumentlərini də gücləndirə bilər. Çünki onlar hesab edə bilərlər ki, Tehran geri çəkilmək niyyətində deyil və gələcəkdə yenidən təhlükə yarada bilər.
İsrail baxımından isə vəziyyət daha həssas görünür. Təl-Əviv uzun illərdir İranın nüvə proqramını və regional təsir şəbəkəsini əsas təhlükə mənbələrindən biri hesab edir. Buna görə də İran rəhbərliyinin qələbə bəyanatı İsraildə təhlükənin aradan qalxmadığı fikrini daha da möhkəmləndirə bilər. Bu isə gələcəkdə preventiv təhlükəsizlik siyasətinin davam etməsinə, hətta bəzi hallarda yeni hərbi addımların müzakirəsinə səbəb ola bilər.
Bəyanatın region ölkələrinə təsiri də az deyil. Körfəz ölkələri, xüsusilə Səudiyyə Ərəbistanı, Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri və Qətər hazırda bölgədə yeni güc balansının formalaşmasını diqqətlə izləyirlər. Onlar bir tərəfdən ABŞ ilə strateji əməkdaşlığı davam etdirir, digər tərəfdən isə İranla münasibətləri tamamilə pozmaq istəmirlər. Buna görə də region dövlətləri qarşıdurmanın yenidən genişlənməsinin qarşısını almağa çalışacaq və diplomatik kanalları açıq saxlamağa üstünlük verəcəklər.
Digər mühüm məqam isə İranın regiondakı tərəfdaşları ilə bağlıdır. Tehran özünü qalib kimi təqdim etdikcə, ona yaxın qüvvələr də bu ritorikanı mənimsəməyə başlayır. Bu isə İranın Yaxın Şərqdəki geosiyasi təsirinin tam zəifləmədiyini göstərmək məqsədi daşıyır. İran rəhbərliyi bu yolla həm tərəfdarlarına mənəvi dəstək verir, həm də rəqiblərinə qarşı psixoloji üstünlük yaratmağa çalışır.
Bütün bunlar göstərir ki, Xameneinin bəyanatı sadəcə müharibənin yekun qiymətləndirilməsi deyil. Bu çıxış daha çox müharibədən sonrakı siyasi və geosiyasi mübarizənin bir hissəsidir. Hazırda Yaxın Şərqdə silahlı qarşıdurmanın intensivliyi müəyyən qədər azalsa da, nüfuz uğrunda rəqabət davam edir. Ona görə də regionda tam sabitlikdən danışmaq hələ tezdir.
Əksinə, tərəflərin hər birinin özünü qalib hesab etdiyi bir mərhələ başlayır. Tarix göstərir ki, belə vəziyyətlərdə sülhün möhkəmlənməsi çətin olur. Qarşıdakı aylarda ABŞ, İsrail və İran arasında münasibətlərin hansı istiqamətdə inkişaf edəcəyi, həmçinin nüvə proqramı ətrafında mümkün danışıqlar Yaxın Şərqin gələcək təhlükəsizlik mənzərəsini müəyyən edən əsas amillərdən biri olacaq.
Züriyə Qarayeva
