Bakı 
Kərkük şəhər valiliyinə uzun illərdən sonra türkmən nümayəndənin təyin olunması ilk baxışda etnik-siyasi balansın bərpası kimi təqdim olunsa da, əslində bu qərar daha geniş regional və daxili sövdələşmələrin nəticəsidir. 2023-cü il seçkilərindən sonra yaranan parçalanmış siyasi xəritə heç bir tərəfə təkbaşına idarəetmə imkanı vermədi və bu, məcburi koalisiya və qeyri-rəsmi razılaşmalar dövrünü başlatdı. Nəticədə ortaya çıxan rotasiya modeli isə klassik demokratik seçimdən çox, güc balansının idarə olunması alətinə çevrildi. Türkman valinin təyin olunması bu kontekstdə simvolik uğurdan daha çox, müəyyən qarşılıqlı güzəştlərin məhsulu kimi qiymətləndirilməlidir.
Prosesin əsas dönüş nöqtəsi kürd siyasi düşərgəsi daxilindəki fərqlər və onların regional dayaqları oldu. Talabaniyə yaxın KYB-nin əvvəlcə üstün mövqe əldə etməsi, ardınca isə prezidentlik qarşılığında Kərkükdə geri addım atması göstərir ki, Bağdad səviyyəsində əldə olunan razılaşmalar yerli idarəetməyə birbaşa təsir edir. Burada həm İranın KYB üzərində təsir imkanlarının zəifləməsi, həm də Türkiyənin türkmanlar və Bərzani xətti üzərindən artan təzyiqi paralel şəkildə rol oynadı. Xüsusilə enerji və logistika xətləri üzərində nəzarət məsələsi bu siyasi qərarların arxa planında duran əsas faktorlardan biri kimi çıxış edir.
Kərkük-Ceyhan xəttinin yenidən aktivləşməsi perspektivi və Ankara-Ərbil-Kərkük üçbucağında iqtisadi əlaqələrin dərinləşməsi, bölgənin yalnız etnik deyil, həm də strateji resurslar baxımından əhəmiyyətini artırır. Bu fonda KYB-nin mövqeyini yumşaltması təsadüfi deyil. Digər tərəfdən, İnkişaf Yolu layihəsi kimi iri miqyaslı təşəbbüslər İraqı qlobal ticarət marşrutlarında daha aktiv oyunçuya çevirməyə hesablanıb və bu layihələrin təhlükəsizliyi üçün daxili sabitlik prioritetə çevrilir. Bu isə tərəfləri ən azı qısamüddətli kompromislərə məcbur edir.
Bununla belə, üçlü rotasiya modeli struktur baxımından zəifdir və uzunmüddətli dayanıqlılıq vəd etmir. Çünki bu sistem seçici legitimliyindən çox, elit razılaşmalarına əsaslanır və hər hansı xarici müdaxilə və ya daxili demoqrafik dəyişiklik onu asanlıqla poza bilər. 2028-ci ilə qədər bu balansın qorunmasına çalışılacaq, lakin bölgədə İran, Türkiyə və digər aktorların maraqlarının toqquşduğu şəraitdə Kərkük yenə də tez-tez siyasi gərginliklərin mərkəzinə çevrilə bilər. Bu baxımdan hazırkı vəziyyət sabitlikdən çox, idarə olunan müvəqqəti tarazlıq kimi görünür.
Ruslan Zəngəzur
