Bakı 
Ermənistanın Baş naziri Nikol Paşinyan Kollektiv Təhlükəsizlik Müqaviləsi Təşkilatından (KTMT) mümkün çıxarılma ilə bağlı bəyanat verib. Bu bəyanat təkcə təşkilat daxilində yaranmış böhranın göstəricisi deyil, həm də Cənubi Qafqazda geosiyasi qüvvələr nisbətinin dəyişdiyini göstərən mühüm siqnaldır.
Əgər həqiqətən də Ermənistan iki il üzvlük haqlarını ödəmədiyinə görə təşkilatdan çıxarılsa və ya İrəvan özü bu prosesi sürətləndirsə, bu, Ermənistan-Rusiya münasibətlərində son illərin ən ciddi qırılma nöqtəsinə çevrilə bilər.
Əslində proses yeni deyil. 2020-ci il Qarabağ müharibəsindən sonra Ermənistan cəmiyyətində və siyasi elitasında KTMT-yə qarşı narazılıq sürətlə artmağa başladı. İrəvan hesab edir ki, təşkilat təhlükəsizlik sahəsində üzərinə götürdüyü öhdəlikləri yerinə yetirməyib. Xüsusilə 2021-2022-ci illərdə Azərbaycan-Ermənistan sərhədində baş verən hadisələr zamanı Ermənistan KTMT-dən gözlədiyi siyasi və hərbi dəstəyi ala bilmədiyini iddia edib. Məhz bundan sonra Paşinyan hökuməti təşkilatın tədbirlərində iştirakını məhdudlaşdırmağa, üzvlük haqlarını ödəməməyə və alternativ təhlükəsizlik tərəfdaşları axtarmağa başladı.
Bu gün Ermənistanın əsas strategiyası Rusiyadan asılılığı azaltmaqdır. Son iki ildə İrəvan Avropa İttifaqı, Fransa, ABŞ və Hindistanla hərbi-siyasi əlaqələri əhəmiyyətli dərəcədə genişləndirib. Fransa Ermənistana silah satışını artırıb, Avropa İttifaqı sərhəd müşahidə missiyası yerləşdirib, ABŞ ilə hərbi təlimlər keçirilib. Başqa sözlə, Paşinyan hakimiyyəti artıq uzun müddətdir KTMT-dən sonrakı dövrə hazırlaşır və təşkilatdan çıxmaq onun üçün gözlənilməz hadisə deyil.
Lakin burada vacib məqam ondan ibarətdir ki, Ermənistan Rusiyanın təqdim etdiyi təhlükəsizlik sistemindən tamamilə ayrılmağa hazır olsa da, onu əvəz edəcək mexanizm hələ formalaşmayıb. Avropa İttifaqı və ABŞ siyasi dəstək göstərə bilər, lakin onlar Ermənistan üçün Rusiyanın oynadığı hərbi təhlükəsizlik rolunu tam əvəz etmirlər. NATO üzvlüyü isə yaxın perspektivdə real görünmür. Bu səbəbdən Ermənistan müəyyən müddət “təhlükəsizlik boşluğu” ilə üzləşə bilər.
Moskva üçün də məsələ yalnız Ermənistanla məhdudlaşmır. Ermənistanın KTMT-dən uzaqlaşması Rusiyanın postsovet məkanında təsir imkanlarının zəifləməsinin növbəti göstəricisi kimi qiymətləndirilə bilər. Ukrayna müharibəsi fonunda artıq Gürcüstan, Moldova və bir sıra digər ölkələrdə də Rusiyanın nüfuzu əvvəlki səviyyədə deyil. Ermənistanın da bu orbitdən çıxması Kremlin regional mövqelərinə əlavə zərbə vurmuş olacaq.
Azərbaycan baxımından prosesin həm müsbət, həm də riskli tərəfləri mövcuddur. Bir tərəfdən Ermənistanın Rusiyanın hərbi-siyasi təsirindən uzaqlaşması regionda Moskvanın rolunu zəiflədə və Azərbaycan-Ermənistan sülh danışıqlarında yeni imkanlar yarada bilər. Digər tərəfdən isə Ermənistanın Qərb strukturları ilə daha sıx inteqrasiyası Cənubi Qafqazda yeni geosiyasi rəqabət yarada, bölgəni böyük güclərin qarşıdurma məkanına çevirə bilər.
Hazırkı vəziyyət göstərir ki, söhbət sadəcə Ermənistanın hansısa təşkilatdan çıxarılmasından getmir. Əslində Ermənistan son 30 ildə qurduğu təhlükəsizlik konsepsiyasını dəyişir. İrəvanın qarşısında duran əsas sual artıq “KTMT-də qalmaq, yoxsa çıxmaq” deyil. Əsas məsələ bundan sonrakı mərhələdə ölkənin təhlükəsizliyinin hansı model üzərində qurulacağıdır. Bu suala veriləcək cavab təkcə Ermənistanın deyil, bütövlükdə Cənubi Qafqazın gələcək siyasi xəritəsini müəyyənləşdirəcək.
Züriyə Qarayeva
