Bakı 
6.3.4. ictimai və dövlət maraqlarının müdafiəsi;
İctimai və dövlət maraqlarının müdafiəsi hər bir ölkənin sabitliyi, təhlükəsizliyi və davamlı inkişafı üçün həyati əhəmiyyətli məsələdir. Azərbaycan kimi geosiyasi baxımdan mürəkkəb regionda yerləşən dövlət üçün bu məsələ yalnız daxili idarəetmə ilə məhdudlaşmır, həm də beynəlxalq münasibətlər sistemində düzgün mövqe tutmaqla birbaşa bağlıdır.
Tarixə nəzər saldıqda görürük ki, Azərbaycanın dövlət maraqlarının qorunması məsələsi xüsusilə XX əsrin sonlarında daha qabarıq şəkildə ortaya çıxıb. Birinci Qarabağ müharibəsi dövründə ölkənin ərazi bütövlüyünün pozulması ictimai və dövlət maraqlarının müdafiəsinin zəif təşkil olunduğu bir mərhələ kimi qiymətləndirilir. Həmin dövrdə siyasi qeyri-sabitlik, idarəetmə böhranı və koordinasiyanın zəifliyi dövlət maraqlarının lazımi səviyyədə qorunmasına imkan verməmişdi.
Sonrakı mərhələdə isə dövlət institutlarının gücləndirilməsi və milli maraqların sistemli şəkildə müdafiəsi istiqamətində mühüm addımlar atıldı. Bu siyasətin nəticəsi kimi İkinci Qarabağ müharibəsi zamanı Azərbaycanın həm hərbi, həm də diplomatik müstəvidə öz maraqlarını effektiv şəkildə müdafiə etdiyi müşahidə olundu. Bu prosesdə cəmiyyətin həmrəyliyi, informasiya siyasətinin düzgün qurulması və beynəlxalq hüquqa əsaslanan mövqe xüsusi rol oynadı.
Müasir dövrdə ictimai və dövlət maraqlarının qorunması yalnız hərbi təhlükəsizliklə məhdudlaşmır. İnformasiya təhlükəsizliyi, iqtisadi dayanıqlılıq və sosial rifah da bu anlayışın ayrılmaz hissəsinə çevrilib. Xüsusilə rəqəmsallaşma dövründə dezinformasiya və informasiya manipulyasiyaları ictimai maraqlara ciddi təhdid yaradır. Buna görə də dövlət qurumları ilə yanaşı, vətəndaş cəmiyyətinin və medianın da məsuliyyəti artır.
Azərbaycan kontekstində media ictimai maraqların müdafiəsində əsas alətlərdən biri kimi çıxış edir. Peşəkar jurnalistika cəmiyyətin düzgün məlumatlandırılması, ictimai nəzarətin təmin olunması və dövlət siyasətinin şəffaflığının artırılması baxımından mühüm rol oynayır. Eyni zamanda, media dövlət maraqlarına zidd informasiyaların yayılmasının qarşısını almaqla milli təhlükəsizliyə də töhfə verir.
Bu çərçivədə hüquqi mexanizmlərin rolu da xüsusi vurğulanmalıdır. Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyası və digər normativ hüquqi aktlar ictimai və dövlət maraqlarının qorunması üçün əsas hüquqi bazanı formalaşdırır. Qanunvericilikdə vətəndaş hüquq və azadlıqları ilə dövlət təhlükəsizliyi arasında balansın qorunması prioritet istiqamətlərdən biri kimi müəyyən edilib. Bu balansın düzgün tənzimlənməsi həm demokratik idarəetmənin təmin olunmasına, həm də milli maraqların qorunmasına xidmət edir.
Bununla yanaşı, dövlət maraqlarının müdafiəsində iqtisadi siyasətin rolu getdikcə artır. Enerji resurslarının idarə olunması, beynəlxalq enerji layihələrində iştirak və ixrac marşrutlarının şaxələndirilməsi Azərbaycanın iqtisadi təhlükəsizliyinin əsas sütunlarını təşkil edir. Xüsusilə Əsrin müqaviləsi ölkənin iqtisadi inkişafında dönüş nöqtəsi olmaqla yanaşı, dövlət maraqlarının qlobal səviyyədə qorunmasına da zəmin yaradıb. Bu müqavilə Azərbaycanın beynəlxalq iqtisadi sistemə inteqrasiyasını sürətləndirərək ölkənin strateji mövqeyini gücləndirib.
Digər mühüm istiqamətlərdən biri də sosial siyasətdir. İctimai maraqların qorunması yalnız təhlükəsizlik və iqtisadiyyatla məhdudlaşmır, eyni zamanda əhalinin rifah səviyyəsinin yüksəldilməsi, sosial ədalətin təmin olunması və inklüziv inkişafın təşviqi ilə bağlıdır. Təhsil, səhiyyə və sosial müdafiə sahələrində həyata keçirilən islahatlar vətəndaşların həyat keyfiyyətinin artırılmasına yönəlib və bu da birbaşa ictimai maraqların müdafiəsinə xidmət edir.
Regional və beynəlxalq əməkdaşlıq da dövlət maraqlarının qorunmasında mühüm rol oynayır. Azərbaycan müxtəlif beynəlxalq təşkilatlarla əməkdaşlıq edərək həm təhlükəsizlik, həm iqtisadi, həm də humanitar sahələrdə öz mövqeyini gücləndirir. Xüsusilə Birləşmiş Millətlər Təşkilatı və Qoşulmama Hərəkatı kimi platformalarda fəal iştirak ölkənin maraqlarının beynəlxalq müstəvidə müdafiəsinə əlavə imkanlar yaradır.
Bununla yanaşı, müasir dövrdə “yumşaq güc” anlayışı da ön plana çıxır. Mədəniyyət, təhsil, idman və humanitar təşəbbüslər vasitəsilə Azərbaycanın beynəlxalq imicinin formalaşdırılması dövlət maraqlarının dolayı yolla müdafiəsinə xidmət edir. Bu baxımdan beynəlxalq tədbirlərin təşkili, mədəni irsin tanıdılması və humanitar diplomatiya mühüm vasitələr kimi çıxış edir.
Nəticə olaraq demək olar ki, ictimai və dövlət maraqlarının müdafiəsi dinamik və davamlı prosesdir. Azərbaycan təcrübəsi göstərir ki, bu sahədə uğur yalnız hərbi güc və siyasi iradə ilə deyil, eyni zamanda hüquqi baza, iqtisadi strategiya, sosial siyasət və informasiya təhlükəsizliyinin kompleks şəkildə inkişafı ilə mümkündür. Müasir çağırışlar fonunda bu istiqamətdə atılan addımlar ölkənin gələcək inkişaf trayektoriyasını müəyyən edən əsas faktorlar sırasındadır.
Şəbnəm Həsənova: Birinci Qarabağ savaşından sonra cəmiyyəti məhz qələbəyə kökləməli idik
Mövzuyla bağlı Bakıvaxtı.az-a danışan siyasi elmlər üzrə fəlsəfə doktoru, politoloq Şəbnəm Həsənova bildirib ki, Birinci Qarabağ savaşında torpaqlarımızın işğal edilməsi, bir milyondan artıq məcburi köçkün və qaçqın probleminin yaranması bizə sadəcə hərbi, iqtisadi və siyasi sahədə güclü olmağı diktə etmədi. Biz həm də ideoloji baxımdan sağlam əsaslarla cəmiyyəti həmrəy etməli, onu məhz qələbəyə kökləməli idik. Bunun nəticəsi idi ki, Ümummilli Lider Heydər Əliyev hərtərəfli inkişaf konsepsiyasını dərhal tətbiq etməyə başladı. Prezident İlham Əliyev də eyni dəst-xətti əsas götürərək ideoloji istiqamətdə təxirəsalınmaz addımlar atdı. Məhz bu addımların nəticəsi idi ki, dövlət qurumları ilə yanaşı cəmiyyət də bu işdə yaxından iştirak etdi:
"Şübhəsiz ki, müasir dövr, xüsusilə İkinci Qarabağ müharibəsindən sonra əldə etdiyimiz reallıqlar Azərbaycanın daha da güclənməsini və hər zamankından daha qüdrətli olmasını tələb edir. Çünki zəfərimizi həzm edə bilməyən, ona kölgə salmaq istəyən qüvvələr mövcuddur. Təəssüf ki, bu qüvvələr təkcə xarici siyasətdə deyil, daxili siyasətdə də özünü büruzə verir. Məhz bu reallıqlar fonunda Azərbaycan ictimai və dövlət maraqlarını qorumaq baxımından daha fundamental, çoxtərəfli və məzmunlu addımlar atmağa başlayıb".
Politoloqun sözlərinə görə, bu addımların başlıcası cəmiyyətin zəhərli təsirlərdən təmizlənməsi istiqamətində aparılan işlərdir. Beləliklə, vətəndaşların dövlətə olan inamı artmağa başlayıb. Cəmiyyətlə dövlət arasında uçurum yaratmağa çalışan qüvvələrin təsirsizləşdirilməsi nəticəsində bu sahədə müsbət nəticələr əldə olunub:
"Digər mühüm istiqamət isə müasir texnologiyaların tələb etdiyi məsələlərdir. Data mərkəzlərinin formalaşdırılması, süni intellekt mərkəzlərinin yaradılması bu çağırışlara verilən cavabdır. Azərbaycan ictimai və dövlət maraqlarını qoruma strategiyası çərçivəsində ideoloji istiqamətə daha çox diqqət yetirir, çünki düşmən məhz bu nöqtəyə təsir göstərməyə çalışır".
Ş.Həsənova qeyd edib ki, bu balansın qorunmasında əsas prioritet təhsilin inkişafı və gənc nəslin zərərli təsirlərdən qorunmasıdır. Hesab edirəm ki, bu istiqamətdə dövlətimiz mühüm addımlar atır. Gənclərin dövlət proqramları vasitəsilə dünyanın nüfuzlu universitetlərində təhsil almasının təmin edilməsi və onların vətənə geri qayıtması savadlı kadrların formalaşmasına və ölkəyə xidmət etməsinə zəmin yaradır. Şübhəsiz ki, güclü ordu və inkişaf etmiş iqtisadiyyat vacibdir. Lakin hər bir dövlətin əsas dayağı onun insan resursları, xüsusilə gənc nəslidir. Bu sahədə son dərəcə həssas yanaşma nümayiş etdirilməlidir ki, Azərbaycanın qədim dövlətçilik ənənələri və tarixi köklərə malik dövlət institutları qorunub saxlanılsın.
Zeynəb Rzayeva
Yazı Medianın İnkişafı Agentliyinin maliyyə dəstəyi ilə hazırlanıb
