• Bakı 12° C

    6.5 m/s

  • USD - 1.7

    EUR - 1.8666

    RUB - 2.0737

Bir üz qabığı, onlarla təhlükə: 2027-ci ildə dünyanı nə gözləyir?

CƏMİYYƏT

17 Noyabr 2026 | 11:51 | Müəllif: Əli Hüseynov

Bir üz qabığı, onlarla təhlükə: 2027-ci ildə dünyanı nə gözləyir?

Hər ilin sonunda beynəlxalq medianın diqqət mərkəzinə çevrilən nəşrlərdən biri də “The Economist” jurnalının növbəti il üçün hazırladığı xüsusi buraxılışdır. Jurnalın “The World Ahead 2027” adlı üz qabığı da bu baxımdan istisna deyil.

İlk baxışdan sadəcə qrafik illüstrasiyanı xatırladan bu təsvir əslində dünyanın siyasi, iqtisadi, hərbi və texnoloji gələcəyinə dair çoxsaylı mesajları özündə birləşdirir. Qırmızı, qara və ağ rənglərin üstünlük təşkil etdiyi kompozisiyada dövlət liderləri, hərbi texnika, süni intellekt elementləri, maliyyə institutları, raketlər, peyklər və müxtəlif sosial simvollar yer alır. Bütün bunlar 2027-ci ilin dünya üçün asan keçməyəcəyinə dair simvolik mənzərə yaradır.

Üz qabığının yuxarı hissəsində diqqəti ilk cəlb edən ifadələrdən biri “Trump’s final chapter – Not going quietly” – “Trampın son fəsli – səssizcə getmir” başlığıdır. Bu ifadə ABŞ Prezidenti Donald Trampın siyasi fəaliyyətinin növbəti mərhələsinə və onun beynəlxalq siyasətdəki təsirinin davam edəcəyinə işarə edir. 2027-ci ildə Vaşinqtonun xarici siyasət kursu, NATO ilə münasibətləri, Çinlə rəqabəti və Yaxın Şərqdəki mövqeyi qlobal gündəmin əsas məsələləri sırasında olacaq. Tramp administrasiyasının beynəlxalq münasibətlərə yanaşması müttəfiqlər arasında yeni müzakirələrə, xüsusilə Avropanın təhlükəsizlik və müdafiə siyasətində dəyişikliklərə səbəb ola bilər. Burada əsas məsələ ABŞ-nin qlobal liderlik mövqeyinin necə qorunacağı və Vaşinqtonun beynəlxalq öhdəliklərini hansı şərtlərlə davam etdirəcəyidir.

Jurnalın diqqət çəkdiyi digər mühüm istiqamət süni intellektdir. “Artificial intelligence – Acceleration, risks and backlash” – “Süni intellekt – sürətlənmə, risklər və əks-reaksiya” ifadəsi texnoloji inkişafın artıq yalnız iqtisadi üstünlük vasitəsi olmadığını göstərir. Şəklin mərkəzində yerləşdirilən rəqəmsal kodlar, mikroçiplər və insan beynini xatırladan elektron şəbəkə təsviri bu sahənin gələcəkdə daha geniş miqyas alacağını simvolizə edir. Süni intellekt dövlət idarəçiliyindən hərbi sənayeyə, mediadan maliyyə sektoruna qədər bütün sahələrdə dəyişikliklər yaradır. Bununla yanaşı, iş yerlərinin transformasiyası, kibertəhlükəsizlik, saxta məlumatların yayılması və texnologiyadan sui-istifadə kimi risklər də artır. 2027-ci ildə əsas müzakirələrdən biri texnoloji tərəqqi ilə ictimai təhlükəsizlik arasında tarazlığın necə qorunacağı olacaq.

Üz qabığının ən diqqətçəkən geosiyasi mesajlarından biri isə “After Iran – Regional and global reverberations” – “İrandan sonra – regional və qlobal əks-sədalar” ifadəsidir. Bu başlıq İran ətrafında baş verən proseslərin yalnız Yaxın Şərqlə məhdudlaşmayacağını, daha geniş beynəlxalq nəticələr doğura biləcəyini vurğulayır. İranın regional siyasəti, İsraillə münasibətləri, ABŞ-nin Yaxın Şərq strategiyası və Körfəz ölkələrinin təhlükəsizlik yanaşmaları 2027-ci ildə də diqqət mərkəzində qalacaq. Bu proseslər enerji bazarlarına, beynəlxalq ticarətə və regional təhlükəsizlik sisteminə təsir göstərə bilər. Xüsusilə Hörmüz boğazının strateji əhəmiyyəti və enerji daşımalarının təhlükəsizliyi qlobal iqtisadiyyat üçün mühüm məsələlərdən biri olaraq qalacaq.

İran ətrafında mümkün dəyişikliklər Azərbaycan üçün də xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Cənub qonşumuzda baş verən siyasi və hərbi proseslər sərhəd təhlükəsizliyinə, regional nəqliyyat layihələrinə, enerji siyasətinə və Bakı-Tehran münasibətlərinə təsir edə bilər. Eyni zamanda, Türkiyənin regional mövqeyi, Azərbaycanın Orta Dəhlizdəki rolu və Şərq-Qərb nəqliyyat bağlantılarının inkişafı yeni geosiyasi şəraitdə daha da aktuallaşa bilər. Bu baxımdan Azərbaycan üçün əsas məsələ dəyişən regional münasibətlər fonunda milli maraqları qorumaq və strateji balansı saxlamaqdır.

Dünya siyasətindəki dəyişikliklərlə yanaşı, iqtisadi qeyri-müəyyənlik də 2027-ci ilin əsas mövzularından biri olacaq. Üz qabığında təsvir edilən maliyyə institutları, pul vəsaitləri və aşağı istiqamətli qrafik qlobal maliyyə sistemindəki risklərə diqqət çəkir. Dövlət borclarının artması, inflyasiya təzyiqləri, maliyyə bazarlarında dəyişkənlik və borclanma xərclərinin yüksəlməsi ayrı-ayrı ölkələrin iqtisadi siyasətini çətinləşdirə bilər. Böyük iqtisadiyyatların maliyyə öhdəlikləri artdıqca büdcə xərclərinin idarə olunması və iqtisadi dayanıqlılığın qorunması daha böyük əhəmiyyət qazanır. Bu şəraitdə dövlətlər yalnız iqtisadi artıma deyil, həm də maliyyə təhlükəsizliyinə və uzunmüddətli sabitliyə diqqət yetirməli olacaqlar.

Avropada siyasi proseslər də jurnalın diqqətindən kənarda qalmayıb. “Populism on the rise – What is mightier than Le Pen?” – “Populizmin yüksəlişi – Le Pendən daha güclü nə ola bilər?” başlığı 2027-ci ildə Fransada keçiriləcək prezident seçkiləri və Avropada populist siyasi qüvvələrin mövqeyi ilə əlaqələndirilir. Marin Le Pen və onun təmsil etdiyi siyasi xəttin Avropa siyasətinə təsiri, miqrasiya məsələləri, milli suverenlik müzakirələri və Avropa İttifaqının gələcək istiqaməti mühüm mövzulardan olacaq. Fransada siyasi kursun dəyişməsi Avropa İttifaqının xarici siyasətinə, müdafiə strategiyasına və üzv dövlətlər arasındakı münasibətlərə təsir göstərə bilər. Bu proseslər Avropanın vahid siyasi mövqe formalaşdırmaq imkanlarını da sınağa çəkə bilər.

İqlim dəyişikliyi isə üz qabığının digər əsas istiqamətlərindən biridir. “Climate change – Hottest year ever, again” – “İqlim dəyişikliyi – yenidən ən isti il” ifadəsi qlobal temperaturun yüksəlməsi və ekoloji problemlərin dərinləşməsi ehtimalını ön plana çıxarır. İqlim dəyişikliyi artıq yalnız ətraf mühitlə bağlı məsələ deyil. Quraqlıq, su ehtiyatlarının azalması, meşə yanğınları və ekstremal hava hadisələri kənd təsərrüfatına, ərzaq təhlükəsizliyinə və iqtisadi sabitliyə birbaşa təsir göstərir. Azərbaycanın da bu proseslərdən kənarda qalması mümkün deyil. Xəzər dənizinin səviyyəsindəki dəyişikliklər, su ehtiyatlarının idarə olunması və kənd təsərrüfatının iqlim risklərinə uyğunlaşdırılması qarşıdakı dövrdə daha ciddi yanaşma tələb edən məsələlərdir.

Üz qabığının aşağı hissəsində tankların, raketlərin, hərbi təyyarələrin və hərbi gəmilərin təsvir olunması beynəlxalq təhlükəsizlik məsələlərinin əhəmiyyətini bir daha göstərir. Müasir müharibələr artıq yalnız ənənəvi silahların gücü ilə müəyyənləşmir. Pilotsuz uçuş aparatları, süni intellekt, peyk müşahidə sistemləri, elektron müharibə və kiberməkan hərbi strategiyaların ayrılmaz hissəsinə çevrilir. Böyük dövlətlər arasında müdafiə texnologiyaları uğrunda rəqabətin artması silahlanmaya ayrılan vəsaitlərin də yüksəlməsinə səbəb ola bilər. Bu proses beynəlxalq təhlükəsizlik sistemində yeni çağırışlar yaradır və dövlətləri müdafiə imkanlarını yenidən nəzərdən keçirməyə vadar edir.

Kosmos da 2027-ci ilin strateji rəqabət istiqamətlərindən biri kimi diqqət çəkir. Üz qabığının sol hissəsində təsvir edilən peyk və raketlər kosmik sənayenin inkişafına, özəl şirkətlərin bu sahədə artan roluna və peyk texnologiyalarının əhəmiyyətinə işarə edir. Kosmik rabitə, müşahidə sistemləri, naviqasiya və məlumatların emalı həm iqtisadi, həm də hərbi baxımdan yeni imkanlar yaradır. Beləliklə, kosmos artıq yalnız elmi araşdırmaların aparıldığı məkan deyil, dövlətlərin texnoloji və strateji üstünlük əldə etməyə çalışdığı sahəyə çevrilir.

“The Economist”in üz qabığında maraqlı yer tutan digər mövzu Hollivud və kino sənayesidir. “Hollywood reboots – Franchise fatigue” – “Hollivudun yenidən çəkilişləri – françayzinq yorğunluğu” ifadəsi tamaşaçıların eyni film seriyalarının davamlarından və yenidən çəkilişlərdən yorulmasına diqqət çəkir. Bu, daha geniş mənada rəqəmsal platformaların, yeni istehsal modellərinin və süni intellektin mədəniyyət sənayesinə təsirini göstərir. Kino sektoru da texnoloji dəyişikliklərdən kənarda qalmır və ənənəvi istehsal modelləri yeni rəqabətlə üzləşir.

Bütün bu istiqamətlərə birlikdə nəzər saldıqda 2027-ci ilin dünya üçün yalnız siyasi və hərbi hadisələrlə deyil, həm də iqtisadi, texnoloji və sosial dəyişikliklərlə yadda qala biləcəyi görünür. ABŞ-nin beynəlxalq siyasəti, İran ətrafında baş verən proseslər, Avropada siyasi qüvvələrin dəyişən mövqeyi, süni intellektin sürətli inkişafı və iqlim problemləri bir-birindən ayrı məsələlər deyil. Onların hər biri digər sahələrə təsir göstərmək potensialına malikdir. Məhz buna görə də gələcək dövrü qiymətləndirərkən hadisələrə ayrı-ayrılıqda deyil, vahid qlobal sistemin tərkib hissələri kimi yanaşmaq lazımdır.

Azərbaycan üçün isə bu mənzərənin əsas mesajı dəyişən dünya nizamında çevik və balanslı siyasətin əhəmiyyətinin artmasıdır. Regional təhlükəsizlik, enerji ixracı, nəqliyyat dəhlizləri, Türkiyə ilə strateji tərəfdaşlıq, İranla münasibətlər və texnoloji inkişaf ölkənin gələcək prioritetləri sırasında qalacaq. Qlobal dəyişikliklər düzgün qiymətləndirildiyi təqdirdə yeni iqtisadi və diplomatik imkanlar yarada bilər. Əks halda, beynəlxalq proseslərdən qaynaqlanan risklər ölkənin iqtisadi və təhlükəsizlik gündəliyinə əlavə təzyiqlər göstərə bilər.

“The World Ahead 2027” üz qabığı gələcəyin dəqiq xəritəsi deyil, dünyanın qarşısında dayanan əsas sualların simvolik təsviridir. Burada təqdim olunan mesajlar bir həqiqəti ön plana çıxarır: yeni dövrdə dövlətlərin gücü yalnız hərbi potensialı, iqtisadi imkanları və təbii sərvətləri ilə ölçülməyəcək. Texnoloji yeniliklərə uyğunlaşmaq, qlobal riskləri düzgün qiymətləndirmək, milli maraqları qorumaq və dəyişən beynəlxalq şəraitdə çevik qərarlar qəbul etmək də həlledici rol oynayacaq.

Dünya dəyişir və 2027-ci il bu dəyişikliklərin hansı istiqamətdə davam edəcəyini göstərən mühüm mərhələlərdən biri ola bilər. Əsas sual isə budur: yeni dünya nizamının qaydalarını kim müəyyənləşdirəcək, kim isə sadəcə həmin qaydalara uyğunlaşmağa məcbur qalacaq?

Əli Hüseynov


Batıgöz reklamMedia İnkişaf

SON XƏBƏRLƏR

21 Noyabr 2026