• Bakı 10° C

    6.76 m/s

  • USD - 1.7

    EUR - 1.8731

    RUB - 2.0649

Uşaqlarda gec danışma və dilin inkişafı

CƏMİYYƏT

28 Sentyabr 2021 | 16:39

Uşaqlarda gec danışma və dilin inkişafı

2 yaşina catmış uşaqların bir neçə sözü deyə bilməməsi və ya 3 yaşına rəğmən cümlə qurmaması dil probleminə və ya gecikmiş danışmanın əlaməti ola bilər.

Gecikmiş danışmada nevropotoloq, uzman klinik psixoloq, loqoped,uşaq psixiatrı bir yerdə işləməsi lazımdır.

Uşağın danışması yaşına görə gözləniləndən daha yavaş olarsa və ya dilinin inkişafı həmyaşıdlarından daha yavaş olarsa, gecikmiş nitq sayılır. Körpəlikdə keçməli olduğu inkişaf mərhələlərindən birində ara verə bilər və ya daha sonra baş verə bilər. Ümumiyyətlə, uşaqlar dil inkişafı üçün 1 yaşından 1,5 yaşına qədər 3 ilə 50 arasında, 2 yaşında isə 300 sözə çata bilər. Normal inkişaf səviyyəsindəki uşaqlar, heç bir işə ehtiyac duymadan 3,5 ilə 5 yaş arasında, səlis və hamar cümlələrlə öz fikirlərini ifadə edə, şərh verə, sual verə, uzun cümlələr qura, nağıllar və ya hekayələr danışa bilərlər.

Uşaq ailəsi, tərbiyəçisi və tanımadığı adamlarla şifahi olmayan ünsiyyət qursa da, şifahi ünsiyyətə girməyə bilər, ancaq təlimatları izləyə, istədiyi şəkilləri və ya əşyaları göstərə və fiziki ehtiyaclarının qarşılanmasını təmin edə bilər. Bunu edərkən uyğun sözlər və cümlələr istifadə etmək əvəzinə istəklərini işarələrlə ifadə etmək, ağlamaq, qəzəb və şiddət göstərmək və mənasız səslər çıxarmaq kimi davranışlar sərgiləyə bilərlər.

Danışmağı gecikdirən NƏDİR?

Zehni Funksiyalarda qeyri-adekvatlıq: Danışıq və zəka arasında birbaşa əlaqənin olduğu bilinir. Kəşfiyyat nəticələrinin artması ilə danışmanın azaldığı üçün əvvəl və sonra başladığı müşahidə edildi.

Struktur pozğunluqları: Dildə, dişlərdə, çənədə, dodaqlarda və damaqda olan struktur anomaliyaları buna səbəb ola bilər.

Nevroloji Səbəblər: Nitq beyindəki səs dalğalarını mənalandıraraq qəbul edilir. Onları qəbul edən mərkəz periferik mərkəzdir. Beynin bu hissəsi bağlanarsa, səs anlaşılmaz və danışma baş vermir.Bu, yalnız lazımi müayinələrdən sonra nevroloq tərəfindən təyin edilə bilər. Beynin motor bölgələrindəki nitqlə əlaqəli mərkəzlər doğuş zamanı oksigendən, hamiləlik zamanı ananın qızdırma xəstəliyindən, serebral iflicdən, döllənmiş yumurtanın pisləşməsindən, ananın hamiləlik dövründə dərman istifadə etməsindən və fərdin psixomotor əlilliyindən məhrum olur. genetik faktorlara görə bölgələr.

Eşitmə itkisi: Uşağın gec danışmasının səbəbləri araşdırılarkən eşitmə testləri aparılmalıdır. Testlər evdə valideynlər və ya müəllimlər tərəfindən də aparıla bilər. Mümkün şübhə halında, bir mütəxəssisə göndərilməlidir. Bəzən aşağı desibelli eşitmə itkisi səhv ola bilər və ya birbaşa eşitmə faktoru olmadan danışma gecikməsinin olduğu düşünülə bilər. Gecikmiş danışma və ya artikulyasiya problemləri bu vəziyyətlərdə uşaqlarda görülə bilər, çünki danışılanları eşitmir və başa düşmürlər. Yüngül eşitmə qüsurlu insanlar üçün lazımlı cihazlardan istifadə olunarsa və ya implant kimi protezlərlə fərd normal eşitmə səviyyəsinə çatarsa, bu şəxslərdə görülən gecikmiş danışma halları düzəldilə və səlis danışma əldə edilə bilər.

Affektiv pozuntular: Uşaqlıqda görülmüş bəzi zehni pozğunluqlarla yanaşı, geniş yayılmış inkişaf pozuqluqları adlanan geniş bir diaqnozda görülən bəzi diaqnozlar, uşağın nitqinə mane ola bilər. Bu vəziyyətdə olan bəzi uşaqlar ümumiyyətlə danışmasalar da susmağa üstünlük verirlər. Digərləri danışma qabiliyyətini qazanan, lakin uşaqlıqda tədricən və ya birdən itirən uşaqlardır.

Genetik Faktorlar: Valideynlərdən birinin danışması gecikmişsə, bu vəziyyətin uşaqlarında görülmə ehtimalı yüksəkdir. Bu gün təhsil və sağlamlıqdakı texnologiya və inkişaf cəmiyyətdəki fərqli ehtiyacları ortaya qoyur. Məsələn, ibtidai məktəbə başlama yaşı azaldı, uşaq bağçasında təhsil xeyli artdı və bir çox uşaq ananın iş həyatına girməsi ilə uşaq bağçasına başlamaq məcburiyyətində qaldı. Uşağın bu mərhələlərdə danışa bilməməsi və ətraf mühitin təzyiqi onda gərginlik yaradacaq və özünü ifadə edə bilməməsi təcavüzə və özünə inamsızlığa səbəb ola bilər. Bu səbəbdən, hər halda danışmaq məntiqi ilə hərəkət etmək əvəzinə, mütəxəssislərdən az kömək sizin və uşağınızın həyatını asanlaşdıracaq və bu mərhələləri daha zövqlü bir şəkildə keçməyinizə kömək edəcək.

Danışmaq, modelləşdirilərək inkişaf edən bir bacarıqdır. Valideynlər olaraq, hər zaman uşaqlarımıza sevgimizi və dəstəyimizi göstərmək, özgüvənlərinin inkişafına kömək edəcək. Ailə münaqişələri və şəxsi problemləri uşaq düşündüyündən daha asan qəbul edə bilər. Gərginlik uşaqda fərqli emosional keçişlər və narahatlıq yarada bilər.

Gecikmiş nitqdə ailələr üçün məsləhətlər:

Uşağı tənqid etməmək və güvən hissini pozmamaq lazımdır. Davranış problemləri varsa, davranış problemləri üçün kömək almaq və başqa bir problemlə müşayiət olunma riskinə qarşı digər testlərin aparılması doğru yol xəritəsini gətirir.

Valideynlərin anlayışlı, səbirli və düzgün davranışı və müəllimin əməkdaşlığı, əgər uşaq bağçasına gedərsə, nitq sahəsində çalışan mütəxəssisə böyük dəstək olar.

Valideynlərin genetik olaraq ailələrindən qaynaqlanan gec bir danışma problemi varsa, hər halda danışma tərzini qəbul etmək çox da düzgün deyil. Nitq bütün zehni, dil və sosial bacarıqları təsir edən kompleks bir bacarıqdır. Danışa bilməmək uşaqda məyusluq hissi yaradır. Məyusluq uyğunlaşma çətinlikləri və qəzəb püskürmələri kimi qayıdır, öyrəndiklərini ifadə edə bilməmək isə ayrıseçkiliyi aradan qaldırır və yeni məlumatlara keçidi ləngidir. Texnologiyanın, tibbin və təhsilin gündən -günə inkişaf etdiyi, gözləntilərin bu qədər yüksək olduğu indiki dünyada köhnə ənənələrlə müqayisə etmək nə dərəcədə doğrudur?

Həssaslığımızı və inancımızı itirmədiyimiz müddətcə alınacaq kiçik tədbirlərlə birlikdə bu vəziyyəti qısa müddətdə aradan qaldırmaq mümkündür.

Uzman klinik psixoloq

Lalə Hüseynova

Bakıvaxtı.az


Batıgöz reklamMedia İnkişaf

SON XƏBƏRLƏR