Bakı 
ABŞ və İran arasında davam edən qarşıdurma zahirdə hərbi əməliyyatlar və siyasi bəyanatlar üzərində qurulmuş kimi görünür. Lakin münaqişənin arxa planında daha dərin və strateji bir məsələ dayanır: qlobal enerji nəzarəti və Hörmüz boğazının taleyi.
Dünya neft ticarətinin mühüm hissəsi bu dar su yolu vasitəsilə həyata keçirildiyinə görə, boğaz üzərində nəzarət təkcə regional deyil, qlobal iqtisadi güc balansına təsir edə bilər. Məhz buna görə də müharibənin əsas məntiqi yalnız İran rejiminə təzyiq deyil, eyni zamanda enerji marşrutlarının təhlükəsizliyini təmin etmək strategiyası ilə bağlıdır.
Son günlərdə yayılan məlumatlar göstərir ki, İran Hörmüz boğazını əsas strateji rıçaq kimi istifadə etməyə çalışır. Tehran bu vasitə ilə həm enerji bazarlarını təzyiq altında saxlaya, həm də ABŞ və müttəfiqlərinin iqtisadi maraqlarına təsir göstərə bilər. Neft qiymətlərinin artması və daşımaların təhlükə altına düşməsi ehtimalı artıq qlobal bazarlarda hiss olunmağa başlayıb. Əgər boğaz ətrafındakı gərginlik daha da artarsa, enerji qiymətlərində kəskin sıçrayışın baş verməsi istisna edilmir.
Bu kontekstdə Vaşinqtonun qarşısında iki əsas seçim olduğu müzakirə olunur. Birinci ssenari Hörmüz boğazından keçən tankerlərin ABŞ və müttəfiq donanmaları tərəfindən müşayiət edilməsidir. Bu variant dəniz nəqliyyatının təhlükəsizliyini təmin edə bilər, lakin eyni zamanda İran qüvvələri ilə birbaşa toqquşma riskini də artırır.
İkinci və daha radikal ssenari isə İranın sahil infrastrukturlarına hərbi nəzarətin gücləndirilməsi və boğaz üzərində strateji üstünlüyün təmin edilməsidir. Bu isə artıq lokal qarşıdurmadan daha geniş miqyaslı müharibə riskini gündəmə gətirə bilər.
Beləliklə, Yaxın Şərqdə baş verən hadisələr yalnız regional münaqişə kimi qiymətləndirilə bilməz. Burada qlobal enerji siyasəti, böyük güclərin strateji rəqabəti və yeni təhlükəsizlik arxitekturasının formalaşması məsələləri bir-birinə qarışır.
ABŞ və İran arasındakı qarşıdurmanın gələcək taleyi də məhz bu geosiyasi düyünün necə açılacağından asılı olacaq. Əgər tərəflər kompromisə gəlməsə, Hörmüz boğazı yaxın illərdə dünya siyasətinin ən kritik nöqtələrindən birinə çevrilə bilər.
Züriyə Qarayeva
