Bakı 
İran ətrafında yaranan gərginlik fonunda region ölkələrinin üzərinə düşən humanitar məsuliyyət məsələsi yenidən aktuallaşıb. Müxtəlif dövlətlərin və beynəlxalq təşkilatların açıqlamalarında bəzi ölkələrin rolunun xüsusi vurğulanması müşahidə olunur.
Lakin regionun real logistika xəritəsinə və son hadisələrin gedişinə baxdıqda aydın olur ki, İrandan xarici vətəndaşların təxliyəsi və humanitar yüklərin çatdırılması məsələsində Azərbaycanın rolu faktiki olaraq daha geniş və sistemli xarakter daşıyır. Azərbaycan həm coğrafi mövqeyi, həm də nəqliyyat və logistika imkanları sayəsində İranla qonşu olan ən stabil və funksional tranzit platformalardan biridir. Bu səbəbdən regionda baş verən böhran vəziyyətlərində Azərbaycanın humanitar dəhliz kimi istifadə olunması yeni hadisə deyil, artıq formalaşmış praktikadır.
Son illər ərzində Azərbaycan müxtəlif beynəlxalq böhranlar zamanı humanitar logistika baxımından etibarlı tərəfdaş kimi çıxış edib. Ölkənin inkişaf etmiş nəqliyyat infrastrukturu, beynəlxalq hava limanları, dəmir yolu və avtomobil yolları şəbəkəsi regionda sürətli və təhlükəsiz tranzit üçün mühüm imkanlar yaradır. İranla sərhəd boyunca mövcud keçid məntəqələri isə fövqəladə vəziyyətlərdə insanların və humanitar yüklərin hərəkəti üçün ən operativ marşrutlardan biri hesab olunur. Bu baxımdan İrandan xarici vətəndaşların təxliyəsində Azərbaycanın rolunun obyektiv qiymətləndirilməsi yalnız siyasi bəyanatlara deyil, real logistika və praktiki nəticələrə əsaslanmalıdır.
Digər tərəfdən, Cənubi Qafqazda humanitar tranzit məsələsi yalnız bir ölkənin adı ilə məhdudlaşdırıla bilməz. Regionun coğrafiyası və nəqliyyat şəbəkəsi bir neçə paralel marşrutun mövcudluğunu tələb edir. Lakin praktik reallıq göstərir ki, Azərbaycanın nəqliyyat infrastrukturu, beynəlxalq əlaqələri və təhlükəsizlik imkanları bu prosesdə xüsusi üstünlüklər yaradır. Xəzər dənizi vasitəsilə Mərkəzi Asiyaya çıxış, Bakı beynəlxalq nəqliyyat qovşağının fəaliyyəti və ölkənin regional logistika mərkəzinə çevrilməsi Azərbaycanın humanitar tranzit rolunu daha da gücləndirir. Bu baxımdan regionda yaranan hər hansı böhran vəziyyətində Azərbaycanın rolu yalnız bir keçid marşrutu deyil, bütövlükdə regional logistika sisteminin əsas elementlərindən biri kimi qiymətləndirilə bilər.
Bəzi siyasi dairələrin regiondakı humanitar prosesləri yalnız müəyyən ölkələrin adı ilə əlaqələndirməsi isə daha çox siyasi kontekstlə bağlıdır. Son illərdə Qərb institutlarının Cənubi Qafqaz siyasətində Ermənistanı daha fəal şəkildə dəstəkləmək cəhdləri müşahidə olunur və bu çərçivədə İrəvanın regional rolunun qabardılması tez-tez siyasi mesaj xarakteri daşıyır. Bununla belə, praktiki reallıq göstərir ki, humanitar əməliyyatların uğuru siyasi bəyanatlardan deyil, real logistika imkanlarından və dövlətlərin operativ qərarvermə qabiliyyətindən asılıdır. Bu baxımdan Azərbaycan regionda humanitar əməkdaşlıq üçün ən sabit və funksional platformalardan biri olaraq qalır.
Nəticə etibarilə, İrandakı hadisələr fonunda yaranan humanitar marşrutlar məsələsinə daha obyektiv və kompleks yanaşmaq vacibdir. Regionun geosiyasi və nəqliyyat reallıqları göstərir ki, Azərbaycanın humanitar tranzit imkanları yalnız regional deyil, həm də qlobal miqyasda əhəmiyyət daşıyır. Buna görə də bu prosesdə Azərbaycanın rolunun qiymətləndirilməsi siyasi simpatiyalarla deyil, faktiki fəaliyyət və regional təhlükəsizlik baxımından aparılmalıdır. Azərbaycanın sabitlik, logistika və humanitar əməkdaşlıq baxımından oynadığı rol isə onu Cənubi Qafqazda ən etibarlı humanitar keçidlərdən birinə çevirir.
Züriyə Qarayeva
