Bakı 
Rusiya–Ukrayna müharibəsi davam etsə də, son açıqlamalar diplomatik prosesin yenidən canlandırılmasına cəhd göstərildiyini deməyə əsas verir.
Ukrayna Prezidenti Volodimir Zelenski ABŞ-nin vasitəçiliyi ilə müharibənin dayandırılması üçün 2027-ci ilin yayına qədər müəyyən imkan pəncərəsinin mövcud olduğunu bildirib. Bu tarix təsadüfi seçilməyib. Kiyev hesab edir ki, 2028-ci ildə ABŞ-də keçiriləcək prezident seçkiləri yaxınlaşdıqca Vaşinqtonun diqqəti daxili siyasi mübarizəyə yönələ və Ukrayna məsələsinə ayrılan diplomatik resurslar azala bilər.
Bir səhifəlik təklif
Məlumata görə, Ukrayna, ABŞ və Avropa rəsmiləri Rusiyaya təqdim olunması nəzərdə tutulan bir səhifəlik təklif hazırlayıblar. Təklifin əsasını atəşkəsin əldə olunması, hərbi əməliyyatların dayandırılması və mübahisəli ərazilərin gələcək statusu ilə bağlı danışıqların başlanması təşkil edir. Burada Donbasın müəyyən hissəsində neytral üçüncü tərəfin idarəçiliyi altında azad iqtisadi zonanın yaradılması ideyası da nəzərdən keçirilir. Belə mexanizm tərəflərin ərazi məsələsində dərhal yekun qərar vermədən müharibəni dayandırmasına şərait yarada bilər.
Rusiya iddialarından geri çəkilmir
Ancaq bu təşəbbüsün həyata keçirilməsi olduqca çətin görünür. Rusiya Donetsk, Luqansk, Zaporojye və Xerson vilayətlərinə dair iddialarından geri çəkilmir və həmin ərazilərin tam şəkildə onun nəzarətinə verilməsini tələb edir. Ukrayna isə öz ərazi bütövlüyündən hüquqi baxımdan imtina etməyəcəyini bildirir. Buna görə də əsas fikir ayrılığı yalnız atəşkəsin şərtləri deyil, müharibədən sonrakı siyasi və hüquqi düzənin necə qurulacağı ilə bağlıdır.
Vaşinqtonun vasitəçilik imkanları prosesin taleyində həlledici rol oynaya bilər. ABŞ həm Ukraynaya əsas hərbi yardım göstərən dövlət, həm də Rusiyaya qarşı sanksiya siyasətinin aparıcı qüvvəsidir. Bu baxımdan Vaşinqtonun Moskvaya təhlükəsizlik zəmanətləri və iqtisadi təşviqlər, Kiyevə isə müdafiə təminatları təqdim edə biləcəyi düşünülür. Lakin tərəflərdən birinə həddindən artıq güzəşt edilməsi ehtimalı istər Ukraynada, istərsə də Qərb ölkələrində ciddi siyasi etiraz doğura bilər.
Diplomatiya və təzyiq
Diplomatik fəallığın artması döyüşlərin zəifləməsi demək deyil. Rusiya Ukrayna şəhərlərinə raket və pilotsuz uçuş aparatları ilə hücumlarını davam etdirir, Ukrayna isə Rusiyanın neft emalı zavodlarına və strateji obyektlərinə zərbələr endirir. Kiyevə məhdud sayda yeni “Patriot” raketlərinin çatdırılması da tərəflərin mümkün danışıqlara qədər hərbi mövqelərini möhkəmləndirməyə çalışdıqlarını göstərir. Yəni diplomatiya və hərbi təzyiq hazırda paralel şəkildə irəliləyir.
Ümumilikdə, 2027-ci ilin yayına qədər müəyyən diplomatik fürsətin mövcudluğu müharibənin tezliklə bitəcəyi anlamına gəlmir. Bununla belə, tərəflərin konkret təkliflər üzərində işləməsi əvvəlki ümumi sülh çağırışlarından daha ciddi mərhələyə keçildiyini göstərir. Əsas məsələ atəşkəsin müvəqqəti fasiləyə, yoxsa davamlı siyasi razılaşmaya çevrilməsidir. Ərazi məsələsi, təhlükəsizlik zəmanətləri və sanksiyaların gələcəyi üzrə kompromis tapılmasa, hazırkı imkan pəncərəsi də nəticəsiz bağlana bilər.
Alim Nəsirov
