Bakı 
Yaxın Şərqdəki gərginlik artıq lokal və ya qısamüddətli qarşıdurma çərçivəsindən çıxaraq daha geniş geosiyasi prosesə çevrilməkdədir. Bunu son hadisələr də göstərir.
İran və ABŞ arasında qarşılıqlı ittihamlar, regionda hərbi aktivliyin artması və Hörmüz boğazı ətrafında baş verən hadisələr bu qarşıdurmanın yalnız iki dövlət arasındakı gərginlik olmadığını göstərir. Əslində, regionda baş verənlər qlobal güclərin maraqlarının toqquşduğu daha geniş strateji rəqabətin bir hissəsinə çevrilir.
İran rəhbərliyinin İslam dünyasına ünvanladığı çağırışlar və müqavimət ritorikasını gücləndirməsi Tehranın münaqişəni təkcə hərbi müstəvidə deyil, həm də ideoloji və siyasi müstəvidə aparmağa çalışdığını göstərir. Bu cür bəyanatlar region ölkələrinə mesaj verməklə yanaşı, İranın özünü Qərbə qarşı alternativ siyasi və ideoloji mərkəz kimi təqdim etmə cəhdlərini də əks etdirir. Lakin region ölkələrinin bu çağırışlara münasibəti birmənalı deyil və bir çox dövlətlər daha çox öz təhlükəsizlik maraqlarını nəzərə alaraq balanslı mövqe tutmağa çalışır.
Digər tərəfdən, Qərb ölkələrinin və NATO-nun regiondakı addımları da qarşıdurmanın miqyasını genişləndirə bilər. Türkiyədə raketdən müdafiə sistemlərinin gücləndirilməsi ehtimalı, Avropa dövlətlərinin Hörmüz boğazında hərbi iştirak məsələsini müzakirə etməsi və ABŞ-nin regiondakı hərbi mövcudluğunu artırması Yaxın Şərqin yenidən böyük güclərin strateji qarşılaşma meydanına çevrildiyini göstərir. Bu vəziyyət regionun təhlükəsizlik arxitekturasını dəyişdirə və yeni hərbi-siyasi bloklaşmaların formalaşmasına səbəb ola bilər.
Bütün bunlar göstərir ki, Yaxın Şərqdə baş verən proseslər təkcə regional münaqişə kimi qiymətləndirilə bilməz. Enerji marşrutları, beynəlxalq ticarət yolları və böyük güclərin strateji maraqları bu regionu qlobal siyasətin ən həssas nöqtələrindən birinə çevirir. Əgər gərginlik davam edərsə, bu proses yalnız Yaxın Şərq ölkələrinə deyil, qlobal iqtisadiyyata və beynəlxalq təhlükəsizlik sisteminə də ciddi təsir göstərə bilər. Buna görə də hazırkı vəziyyət təkcə regional böhran deyil, yeni geosiyasi mərhələnin formalaşmasının başlanğıcı kimi qiymətləndirilə bilər.
Ruslan Zəngəzur
