Bakı 
Yaxın Şərqdə davam edən müharibənin gözlənildiyindən daha uzun çəkməsi regionda yalnız hərbi deyil, eyni zamanda diplomatik balansları da dəyişməyə başlayıb.
Ənənəvi olaraq bu cür böhranlarda vasitəçilik rolunu üzərinə götürən aktorlar müəyyən qədər sabit qalsa da, hazırkı vəziyyətdə fərqli ölkələrin prosesə daxil olması diqqət çəkir. Bu baxımdan Pakistanın aktivləşməsi ilk baxışda qeyri-adi görünsə də, əslində daha geniş geosiyasi maraqların nəticəsi kimi izah oluna bilər. Çünki müharibənin uzanması yalnız region ölkələri üçün deyil, həm də enerji bazarları və qlobal ticarət üçün əlavə risklər yaradır. Belə bir şəraitdə yeni vasitəçilərin meydana çıxması artıq zərurətə çevrilir.
Pakistanın bu prosesdə rolu onun yalnız diplomatik ambisiyaları ilə məhdudlaşmır. Burada daha çox regional təhlükəsizlik mühiti və iqtisadi maraqlar ön plana çıxır. İran ətrafında qeyri sabitliyin artması Pakistan üçün həm sərhəd təhlükəsizliyi, həm də enerji və ticarət əlaqələri baxımından ciddi risklər yaradır. Bu səbəbdən İslamabad münaqişənin nəzarətdən çıxmasının qarşısını almaqda maraqlıdır.
Eyni zamanda bu cəhd Pakistan üçün beynəlxalq arenada özünü daha məsuliyyətli və təsirli aktor kimi təqdim etmək imkanı yaradır. Bu isə ölkənin uzun müddətdir formalaşdırmağa çalışdığı siyasi imic üçün əlavə dividendlər vəd edir.
Digər tərəfdən bu proses təkcə Pakistanın təşəbbüsü kimi qiymətləndirilməməlidir. Qlobal güclər arasında rəqabət fonunda bəzi ölkələrin dolayı yolla ön plana çəkilməsi artıq geniş istifadə olunan yanaşmadır. Böyük güclər birbaşa iştirak etmədən, daha çevik və qəbul edilə bilən tərəfdaşlar vasitəsilə proseslərə təsir göstərməyə üstünlük verirlər. Bu, həm siyasi riskləri azaltmağa, həm də mümkün uğursuzluğun məsuliyyətini bölüşdürməyə imkan verir. Bu baxımdan Pakistanın rolunun arxasında daha geniş koordinasiya və maraqların uzlaşması ehtimalı yüksəkdir.
Nəticə etibarilə, Pakistanın vasitəçi kimi çıxış etməsi təkcə konkret münaqişənin həlli ilə bağlı deyil, daha böyük geosiyasi oyunun bir hissəsi kimi qiymətləndirilməlidir. Əgər bu təşəbbüs real nəticə verərsə, Pakistan regionda yeni diplomatik status qazana bilər və bu, onun digər münaqişələrdə də rolunu genişləndirə bilər. Əks halda isə bu cəhd uğursuz təcrübə kimi yadda qala və ölkənin beynəlxalq çəkisinə mənfi təsir göstərə bilər. Hər iki halda aydın görünən odur ki, müasir münaqişələrdə vasitəçilik artıq yalnız ənənəvi güclərin deyil, daha çevik və regional aktorların da iştirak etdiyi çoxsəviyyəli prosesə çevrilib.
Alim Nəsirov
