Müasir təhsildə gedən qlobal proseslərin səciyyəvi xüsusiyyəti onun fasiləsiz modernləşməsidir. Təhsildə modernləşmənin əsas məqsədi kütləvi təhsil şəraitində yüksək keyfiyyətə nail olmaqdır. İnkişaf etmiş ölkələrin təhsil sistemləri qlobal tendensiyalara uyğun inkişaf edir. Təhsildə qlobal tendensiyalar dünyanın yeni inkişaf səviyyəsi ilə müəyyən edilir. Bu məqsədlə bir çox ölkələrdə müvafiq təhsil strategiyaları və inkişaf proqramları hazırlanmış, hal-hazırda icra edilməkdədirlər. Bu gün təhsilə strateji yanaşma daha vacibdir, nəinki hər hansı digər fəaliyyət sahələrinə. Bu strategiyalar və onlara əsaslanan təhsil islahatları məhz sürətlə dəyişən dünyanın innovativ çağırışlarına cavab verməlidir.
Müasir zamanda təhsildə innovasiyaların (yeniliklərin) yaranmasına səbəb ola bilən bir sıra tendensiyaları qeyd etmək olar:
• tədris prosesinin humanistləşməsi;
• uşaqların təhsilləri və gənc nəslin inkişafı keyfiyyətinə verilən yüksək tələblər;
• mədəni-mənəvi dəyərlərə yönəlmə;
• təhsil müəssisələri arasında rəqabətlilik münasibətləri.
Hər bir təhsil müəssisəsi yeniləşmə prosesində 3 mərhələdən keçir:
• təşəkkül (yeni təhsil müəssisəsinin, yeni kollektivin yaranması və ya kollektivin böyük hissəsinin təzələnməsi mərhələsi).
• fəaliyyət (təlim-tərbiyə prosesinin ənənəvi, stabil proqram və pedaqoji texnologiyalar əsasında işinin təşkili mərhələsi)
• inkişaf (təlim-tərbiyənin köhnə məzmunu və mövcud pedaqoji texnologiyalar yeni sosial-iqtisadi tələblərə cavab vermədiyindən yeni məzmun, forma və texnologiyaların yaradılması və tətbiqi mərhələsi).
İnkişafda olan təhsil müəssisələri ənənəvi, stabil formatda işləyən təhsil müəssisələrindən fərqlənir. Bu fərqlər özünü idarəetmədə də göstərir. Ənənəvi iş rejimində müsbət nəticə verən pedaqoji texnologiyalar yeni-innovasion iş rejimində bəzi hallarda arzu olunan nəticələr verməyə bilər. Təhsil müəssisələrində innovasion fəaliyyətin əsas subyekti müəllim, idarəetmə obyekti isə təlim-tərbiyə prosesidir. İnkişaf etmiş təhsil müəssisələrində idarəetmənin predmeti təhsilin məqsədi, məzmunu, metod və formalarıdır. Praktik olaraq, hər bir innovasion təhsil prosesinin obyekti təhsilalanlardır. Tədqiqatçıların və təhsil müəssisəsi rəhbərlərinin əsas vəzifəsi təhsilin proqnozlaşdırılan nətıcələrinə maksimum yaxınlaşmaqdır. Ona görə təhsil müəssisəsində tətbiq edilən hər bir innovasiya prosesi idarəedilməlidir.
Bu mənada TN-də yeni istiqamətli fəaliyyətə ehtiyac var. Bu gün dünyada reallaşan təhsil islahatları əsasən təhsil innovasiyalarına əsaslanır. Ölkədə təhsil siyasətini formalaşdıran və həyata keçirən qurum kimi Təhsil Nazirliyi təhsil islahatlarının proqnozlaşdırılmasında, layihələndirilməsində, icrasında səmərəli innovasiyalardan istifadə etsin. Yaxşı olar ki, Təhsil Nazirliyinin tərkibində (nəznində) təhsilə dair innovasiyaların yaradılması, bu sahədə beynəlxalq təcrübənin öyrənilməsi, təhlili, onların ölkə təhsilində transferi (praktik tətbiqi), pedaqoji elmin son nailiyyətlərinin təhlili, təlimin yeni texnologiyalarının öyrənilməsi, öyrəncilərə biliklərin yeni üsullarla çatdırılması, biliklərin diaqnostikası, təhsilin məzmununun yenilənməsi v.s. məqsədlərlə təhsilin istiqamətləri və pillələri üzrə xüsusi qurumun yaradılmasına və ya mütəxəssis-ekspertlərin fəaliyyətinin təşkilinə ehtiyac var.
Mütəxəssis-ekspertlərlə işin əsas məqsədi islahatların səmərəliliyin yüksəldilməsi və bu sahədə beynəlxalq standartların tətbiqidir. Mütəxəssis-ekspertlərin vəzifələrinə təhsilin müvafiq sahələrinin təkmilləşdirilməsinə yönəlmiş inkişaf strategiyalarını hazırlamaq, təhsil innovasiyaların öyrənilməsində və onların praktikada tətbiqində iştirak etmək, ayrı ayrı sahələrin inkişafı üzrə konsepsiya, strategiya, metodologiya, metodikalar və metodik təlimatları hazırlamaq, təhsil seqmentləri və müəssisələrinə təşkilati-metodik və konsaltinq yardım göstərmək və s. məsələlər aiddir.
Son 5 ildə təhsil sistemində reallaşan “Təhsildə innovasiyalar” adlı qrant müsabiqəsi də bu sahəyə real innovativ tövsiyyələr verə bilmədi.
Dos. İlham Əhmədov
Bakıvaxtı.az















