Bakı 
Yaxın Şərqdə son günlər baş verən hərbi toqquşmalar artıq lokal insident çərçivəsini aşaraq regional və qlobal təhlükəsizlik sisteminə birbaşa təsir göstərən mərhələyə daxil olub.
ABŞ və İsrailin İrana hava zərbələri, Tehranın isə buna cavab olaraq İsrail ərazisinə raket hücumları və Fars körfəzi regionunda yerləşən ABŞ hərbi bazalarını hədəfə alması münaqişəni çoxvektorlu qarşıdurmaya çevirib. Bu proses təkcə üç dövlət arasındakı gərginlik deyil, eyni zamanda böyük güclərin maraqlarının kəsişdiyi həssas geosiyasi məkanın destabilizasiyası deməkdir. Hava məkanlarının bağlanması, enerji və logistika xətlərinin risk altına düşməsi, diplomatik kanalların iflic vəziyyətinə düşməsi artıq böhranın miqyasını açıq şəkildə göstərir.
Belə bir şəraitdə Azərbaycanın rəsmi mövqeyi diqqətəlayiq dərəcədə ölçülmüş və beynəlxalq hüquqa əsaslanan çərçivədə ifadə olunub. Azərbaycan Xarici İşlər Nazirliyi tərəfindən yayılan bəyanatda tərəflərə maksimum təmkin çağırışı edilməsi, gərginliyin artırılmaması və danışıqlar masasına qayıdışın vacibliyinin vurğulanması Bakının ənənəvi balans siyasətinə uyğun xəttdir. Xüsusilə Birləşmiş Millətlər Təşkilatı Nizamnaməsinə və dövlətlərin suverenliyinə, ərazi bütövlüyünə hörmət prinsipinə istinad edilməsi Azərbaycanın prinsipial mövqeyini nümayiş etdirir. Bu yanaşma regionda maraqları olan bütün aktorlarla münasibətlərin qorunmasına və mümkün risklərin minimuma endirilməsinə hesablanıb.
Azərbaycan üçün məsələ yalnız siyasi bəyanat səviyyəsində deyil. İranla uzun quru sərhədinə malik olmaq, iqtisadi və humanitar əlaqələrin mövcudluğu, eləcə də regiondakı enerji və nəqliyyat marşrutlarının təhlükəsizliyi Bakının prosesləri xüsusi həssaslıqla izləməsini zəruri edir. Vətəndaşlara İrana səfərdən çəkinmək çağırışı və hazırda İran ərazisində olanların alternativ marşrutlarla ölkəni tərk etməsi barədə tövsiyə praktiki təhlükəsizlik tədbiri kimi qiymətləndirilməlidir. Bu, dövlətin preventiv diplomatiya ilə yanaşı, konsulluq müdafiəsini də paralel şəkildə həyata keçirdiyini göstərir.
Münaqişənin daha geniş miqyas alması ehtimalı xüsusilə enerji bazarlarına və qlobal ticarət yollarına təsir baxımından narahatedicidir. Fars körfəzi dünya neft ixracının əsas arteriyalarından biridir və burada hərbi gərginliyin artması qiymət dalğalanmalarına, sığorta xərclərinin yüksəlməsinə və logistik gecikmələrə səbəb ola bilər. Bu isə təkcə region ölkələrinə deyil, Avropa və Asiya bazarlarına da birbaşa təsir göstərəcək. Azərbaycanın enerji ixracatçısı və tranzit ölkə kimi rolu nəzərə alınarsa, sabitliyin qorunması onun milli maraqları ilə üst-üstə düşür.
Eyni zamanda, BMT Təhlükəsizlik Şurasının təcili iclasının çağırılması diplomatik kanalların hələ də açıq olduğunu göstərir. Lakin belə iclasların effektivliyi böyük güclərin siyasi iradəsindən asılıdır. Əgər tərəflər qarşılıqlı çəkindirmə siyasətini eskalasiya ilə əvəzləsələr, bu, regionu uzunmüddətli qeyri-sabitlik mərhələsinə sürükləyə bilər.
Mövcud vəziyyət göstərir ki, Yaxın Şərqdə hərbi qarşıdurmalar artıq lokal münaqişə deyil, qlobal təhlükəsizlik arxitekturasının sınağına çevrilib. Azərbaycanın isə bu fonda hüquqa əsaslanan, balanslı və ehtiyatlı diplomatik xətt seçməsi həm regional məsuliyyət, həm də milli maraqlar baxımından rasional strategiya kimi qiymətləndirilə bilər. Bu mərhələdə əsas sual tərəflərin emosional reaksiya ilə deyil, strateji rasionalizm əsasında qərar verib-verməyəcəyidir. Çünki eskalasiya asandır, lakin onun nəticələrini nəzarətdə saxlamaq son dərəcə çətindir.
Züriyə Qarayeva
