Bakı 
İslamabad Memorandumu təzyiq və məcburiyyətin nəticəsi deyil, İran xalqının müqavimətinin və gücünün məhsuludur. Bunu İran Parlamentinin sədri Məhəmməd Bağır Qalibaf Bakıda keçirilən İƏT Parlament İttifaqının 20-ci Konfransında İran-ABŞ münasibətləri ilə bağlı verdiyi açıqlamada deyib.
Qalibafın sözlərinə görə, bu sənəd ABŞ-ın məğlubiyyətini simvolizə edir və danışıqlar yalnız qarşı tərəf öz iradəsini diktə etməkdən imtina etdikdə nəticə verir.
Bu açıqlama əslində İranın danışıqlar prosesinə hansı siyasi çərçivədən baxdığını göstərir. Tehran bu memorandumu sadəcə diplomatik sənəd kimi deyil, həm də özünün müqavimət xəttinin təsdiqi kimi təqdim etməyə çalışır. Yəni İran rəhbərliyi daxili auditoriyaya mesaj verir ki, ABŞ-la razılaşma zəiflikdən yox, gücdən doğub. Bu, xüsusilə müharibə, sanksiyalar və regional təzyiqlər fonunda İran hakimiyyəti üçün siyasi legitimliyi qorumaq baxımından vacibdir.
Lakin belə ritorika sülh prosesinə ikili təsir göstərə bilər. Bir tərəfdən, sərt bəyanatlar ictimaiyyətə hesablanmış siyasi mesajdır və danışıqların tamamilə pozulması anlamına gəlmir. Diplomatiyada tərəflər çox vaxt masa arxasında kompromis axtararkən, tribunadan öz qələbə narrativlərini qururlar. Digər tərəfdən isə “məğlubiyyət”, “təzyiq”, “diktə” kimi ifadələr qarşı tərəfdə etimadsızlığı dərinləşdirə və razılaşmanın icrası mərhələsini çətinləşdirə bilər.
Əsas risk ondadır ki, tərəflər memorandumu eyni sənəd kimi yox, fərqli siyasi hekayələr kimi təqdim edirlər. İran bunu müqavimətin nəticəsi, ABŞ isə böyük ehtimalla öz diplomatik təzyiq strategiyasının uğuru kimi izah etməyə çalışacaq. Bu ziddiyyət sülh prosesinin mahiyyətini zəiflədə bilər, çünki real irəliləyiş üçün yalnız sənədin imzalanması kifayət etmir; tərəflərin həmin sənədə eyni məsuliyyətlə yanaşması lazımdır.
Bununla belə, Qalibafın çıxışında tamamilə qarşıdurma xətti də yoxdur. O, regionun gələcəyini əməkdaşlıq və birgə təhlükəsizlikdə gördüklərini, islam ölkələri ilə iqtisadi, siyasi və elmi əlaqələri genişləndirməyə hazır olduqlarını da bildirib. Bu detal göstərir ki, İran sərt ritorikanı saxlayır, amma diplomatik qapını tam bağlamır.
Nəticə etibarilə, belə bəyanatlar sülh prosesini birbaşa dayandırmasa da, onun üzərində siyasi təzyiq yaradır. Əgər ritorika yalnız daxili auditoriya üçün istifadə olunarsa, danışıqlar davam edə bilər. Amma bu yanaşma praktiki addımlara, yeni şərtlərə və qarşılıqlı ittihamların artmasına çevrilərsə, İslamabad Memorandumu sülhə aparan yol olmaqdan çox, yeni diplomatik qarşıdurmanın başlanğıc nöqtəsinə çevrilə bilər.
Alim Nəsirov
