Bakı 
Ermənistanın Baş naziri Nikol Paşinyanın Yekaterinburqa işgüzar səfəri rəsmi olaraq iqtisadi əməkdaşlıq gündəmi ilə izah edilsə də, səfərin əsas diqqət mərkəzində Moskva ilə İrəvan arasında son aylarda dərinləşən siyasi gərginlik dayanırdı.
Nikol Paşinyan “İNNOPROM-2026” sərgisi çərçivəsində Rusiya hökumətinin sədri Mixail Mişustinlə görüşərək iqtisadi münasibətlərin davam etdirilməsinin vacibliyini vurğuladı. Lakin görüşdən sonra tərəflərin ritorikasında yumşalma deyil, əksinə, daha sərt mesajların səslənməsi göstərdi ki, münasibətlərdəki əsas problemlər hələ də həllini tapmayıb.
Əslində, Rusiya-Ermənistan münasibətlərində yaşanan böhran təkcə son səfərlə bağlı deyil. Son illərdə Paşinyan hökuməti Avropa İttifaqı və ABŞ ilə siyasi əməkdaşlığı genişləndirib, təhlükəsizlik sahəsində alternativ tərəfdaşlar axtarmağa başlayıb, KTMT-də fəaliyyətini faktiki dondurub və Moskvanın regiondakı rolunu açıq şəkildə tənqid edib. Bununla yanaşı, Ermənistan iqtisadiyyatının mühüm hissəsi hələ də Rusiya bazarından, rus kapitalından və enerji resurslarından asılı olaraq qalır. Məhz bu ziddiyyət Moskvanın narahatlığını artırır. Kreml hesab edir ki, İrəvan siyasi baxımdan Qərbə yaxınlaşdığı halda, iqtisadi və enerji sahəsində əvvəlki güzəştlərin davam etməsini gözləyir. Rusiya isə artıq bu modelin davamlı olmayacağını nümayiş etdirməyə çalışır.
Son həftələrdə Moskvanın Ermənistan məhsullarına tətbiq etdiyi müxtəlif məhdudiyyətlər, rusiyalı rəsmilərin sərtləşən bəyanatları və Ermənistanın daxili siyasətinə yönələn tənqidi açıqlamalar Kremlin təzyiq alətlərini mərhələli şəkildə işə saldığını göstərir. Bu, yalnız diplomatik narazılıq deyil, həm də iqtisadi və siyasi təsir mexanizmlərinin aktivləşdirilməsi kimi qiymətləndirilə bilər. Çünki Rusiya Cənubi Qafqazda təsir imkanlarını zəiflədən prosesləri strateji təhlükə hesab edir və Ermənistanın tam şəkildə Qərb orbitinə keçməsinin qarşısını almağa çalışır.
Digər tərəfdən, Paşinyanın manevr imkanları da əvvəlki illərlə müqayisədə xeyli məhdudlaşıb. O, bir tərəfdən seçicilərinə Qərblə inteqrasiyanın üstünlüklərini vəd edir, digər tərəfdən isə Ermənistanın enerji təhlükəsizliyi, ixrac bazarı və miqrantlardan daxil olan pul köçürmələri kimi həyati əhəmiyyət daşıyan istiqamətlərdə Rusiyadan birdən-birə uzaqlaşa bilmir. Bu isə hökuməti çətin geosiyasi seçim qarşısında qoyur. İrəvan anlayır ki, Avropa İttifaqı siyasi dəstək verə bilər, lakin yaxın perspektivdə Rusiyanın təmin etdiyi enerji və iqtisadi imkanları tam şəkildə əvəz edə bilməz.
Qarşıdakı aylarda münasibətlərin əsas sınaq nöqtələrindən biri enerji və iqtisadi əməkdaşlıq olacaq. Əgər siyasi gərginlik dərinləşərsə, Moskvanın enerji qiymətləri, ticarət dövriyyəsi və investisiya layihələri kimi sahələrdə daha sərt addımlar atmaq ehtimalı artır. Bu isə Ermənistan iqtisadiyyatına birbaşa təsir göstərə bilər. Eyni zamanda, Kreml bununla digər postsovet ölkələrinə də mesaj verməyə çalışır: təhlükəsizlik və iqtisadi imtiyazlardan istifadə edən dövlətlər geosiyasi məsələlərdə Moskvanın maraqlarını tamamilə nəzərə almadan uzun müddət balans siyasəti apara bilməyəcəklər.
Nəticə etibarilə, Yekaterinburq səfəri münasibətlərdə dönüş yaratmadı. Əksinə, bu səfər göstərdi ki, Rusiya ilə Ermənistan arasında problem artıq təkcə ayrı-ayrı siyasi bəyanatlardan ibarət deyil, tərəflərin gələcək strateji kursuna dair fundamental fikir ayrılıqlarına söykənir. Paşinyan hökuməti balans siyasətini mümkün qədər uzatmağa çalışsa da, regional geosiyasi reallıqlar bu manevr imkanlarını getdikcə daraldır. Məhz buna görə də yaxın dövr Rusiya-Ermənistan münasibətlərində sadəcə diplomatik gərginliyin deyil, həm də Cənubi Qafqazın gələcək təhlükəsizlik arxitekturasını müəyyənləşdirəcək yeni mərhələnin başlanğıcı kimi qiymətləndirilə bilər.
Ruslan Zəngəzur
