Bakı 
ABŞ ilə İran arasında gərginlik hələ də tam aradan qalxmayıb. Yaxın Şərqdə son günlər baş verən hadisələr də bunu göstərir.
Bu günə olan vəziyyətə görə, bölgədə yenidən qarşılıqlı hərbi əməliyyatlar barədə məlumatlar yayılır, Hörmüz boğazında gəmi hərəkəti əvvəlki səviyyədən aşağı düşüb, Vaşinqton isə diplomatik kanalların açıq qaldığını bildirsə də, eyni zamanda hərbi təzyiq siyasətini davam etdirir. Regional vasitəçilər yeni eskalasiyanın qarşısını almağa çalışırlar, lakin vəziyyət hələ də kövrək olaraq qalır.
Mövcud vəziyyət göstərir ki, ABŞ-nin əsas məqsədi artıq yalnız İranın nüvə proqramını məhdudlaşdırmaq deyil. Vaşinqton eyni zamanda İranın regiondakı hərbi təsir imkanlarını zəiflətməyə, onun raket və pilotsuz uçuş aparatları potensialını məhdudlaşdırmağa, eləcə də Körfəz ölkələrində təhlükəsizlik balansını öz xeyrinə qorumağa çalışır. Buna cavab olaraq Tehran da geri çəkilmək niyyətində olmadığını nümayiş etdirir. İran rəhbərliyi hesab edir ki, güzəştlər ölkənin regional mövqeyini zəiflədə bilər və buna görə də həm diplomatik, həm də hərbi təzyiq alətlərindən paralel istifadə edir. Bu isə qarşıdurmanın klassik müharibədən daha çox uzunmüddətli strateji rəqabət xarakteri daşıdığını göstərir.
Hazırkı gərginliyin ən həssas nöqtələrindən biri Hörmüz boğazıdır. Dünyada dəniz yolu ilə daşınan neftin əhəmiyyətli hissəsi məhz bu marşrutdan keçir. Son günlər bölgədə təhlükəsizlik risklərinin artması nəticəsində gəmi hərəkətində azalma müşahidə olunur və bu, enerji bazarlarında narahatlıq yaradıb. Neft qiymətləri hərbi risklər fonunda yüksəliş meyli göstərir. Əgər vəziyyət daha da gərginləşərsə və Hörmüz boğazında uzunmüddətli məhdudiyyətlər yaranarsa, bunun təsiri təkcə Yaxın Şərqlə məhdudlaşmayacaq, Avropa və Asiya bazarlarında da inflyasiya təzyiqlərinin artmasına səbəb ola bilər.
Digər mühüm məqam ondan ibarətdir ki, ABŞ və İran arasında gərginlik artıq təkcə iki ölkənin münasibətlərini əhatə etmir. İsrail, Körfəz ölkələri, Türkiyə və digər regional aktorlar da prosesin bir hissəsinə çevriliblər. Son hadisələr göstərir ki, istənilən lokal toqquşma çox qısa müddətdə regional böhrana çevrilə bilər. Buna görə də diplomatik kanalların tam bağlanmaması xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Hər iki tərəf sərt ritorikadan istifadə etsə də, danışıqların davam etdirilməsi ilə bağlı siqnallar da verilir ki, bu da genişmiqyaslı müharibə riskini müəyyən qədər azaldan amillərdən biri hesab oluna bilər.
Mövcud mənzərə onu deməyə əsas verir ki, Yaxın Şərqdə qarşıdakı dövrün əsas gündəliyini ABŞ–İran münasibətlərinin hansı istiqamətdə inkişaf edəcəyi müəyyənləşdirəcək. Əgər tərəflər diplomatik mexanizmləri işlək vəziyyətdə saxlaya bilsələr, gərginliyin idarə olunması mümkün olacaq. Əks halda isə bölgədə yeni hərbi eskalasiya, enerji bazarlarında daha ciddi dalğalanmalar və qlobal təhlükəsizlik sistemində yeni qeyri-müəyyənlik mərhələsi istisna edilmir. Bu səbəbdən AB-İran qarşıdurması artıq yalnız regional məsələ deyil, dünya siyasətinin və qlobal iqtisadiyyatın əsas risk faktorlarından birinə çevrilməkdə davam edir.
Züriyə Qarayeva
