NATO müzakirəsi: Təhlükəsizlik dilemması, yoxsa imperiya psixologiyası?

Rusiya Xarici İşlər Nazirliyinin sözçüsü Mariya Zaxarovanın NATO-nun genişlənməsi ilə bağlı səsləndirdiyi fikirlər ilk baxışda klassik təhlükəsizlik dilemması arqumentini xatırladır.

Moskva uzun illərdir bildirir ki, alyansın şərqə doğru genişlənməsi və hərbi infrastrukturun Rusiya sərhədlərinə yaxınlaşması strateji balansı dəyişir. Bu baxımdan Kremlin ritorikası tamamilə yeni deyil - 2000-ci illərin əvvəllərindən etibarən Rusiya NATO məsələsini regional sabitliyin əsas şərti kimi təqdim edir. Onların məntiqinə görə, Ukrayna Qərb hərbi sisteminə inteqrasiya olunarsa, bu, Rusiya üçün yalnız siyasi deyil, həm də hərbi-strateji risk yaradır.

Amma məsələ təkcə təhlükəsizlik hesabatları və hərbi xəritələrlə izah olunmur. Ukrayna postsovet məkanında simvolik və geosiyasi baxımdan ən vacib ölkələrdən biridir. Kiyevin Qərb strukturlarına yaxınlaşması Moskvanın tarixi təsir zonası anlayışını sarsıdır. Bu səbəbdən Kremlin mövqeyində həm real təhlükəsizlik narahatlığı, həm də regional dominantlıq instinkti paralel şəkildə mövcuddur. NATO genişlənməsi Rusiyanın sərhədlərinə yaxınlaşma kimi görünürsə, Ukraynanın siyasi istiqamət seçimi isə Moskva üçün nüfuz itkisi kimi qəbul olunur.

Digər tərəfdən, Volodimir Zelenskinin Budapeşt Memorandumuna istinad etməsi məsələyə hüquqi və mənəvi çalar qatır. Ukrayna öz təhlükəsizlik zəmanətlərinin pozulduğunu iddia edir, Rusiya isə bu sənədi fərqli şərh edir və prioriteti strateji reallıqlara verir. Beləliklə, ortada yalnız bir müharibə deyil, həm də iki fərqli təhlükəsizlik anlayışı toqquşur: biri suveren seçim hüququna əsaslanır, digəri isə geosiyasi balans və təsir dairəsi məntiqinə.

Nəticədə Moskvanın mövqeyini yalnız “təhlükəsizlik qorxusu” və ya yalnız “hegemonluq iddiası” kimi qiymətləndirmək sadələşdirilmiş yanaşma olardı. Reallıq daha mürəkkəbdir: Rusiya həm özünü sıxışdırılmış hesab edir, həm də postsovet məkanında strateji üstünlüyünü qorumağa çalışır. Bu iki faktor bir-birinə qarışdıqca Ukrayna böhranının tezliklə həll olunması perspektivi də daha da uzaq görünür.

Züriyə Qarayeva