Bakı 
Türkmənistan Prezidenti Serdar Berdiməhəmmədovun Azərbaycana səfəri adi diplomatik protokol çərçivəsində qiymətləndirilməməlidir. Səfərin işğaldan azad edilmiş Füzuli şəhərinə uzanması bu görüşün siyasi məzmununu daha da gücləndirir.
Azərbaycan son illərdə Qarabağ və Şərqi Zəngəzuru yalnız bərpa olunan ərazi kimi deyil, həm də yeni regional əməkdaşlıq platforması kimi təqdim edir. Türkmənistan Prezidentinin bu ərazilərə səfəri isə Aşqabadın Azərbaycanın ərazi bütövlüyünə və postmüharibə reallıqlarına verdiyi siyasi dəstəyin ifadəsi kimi oxunmalıdır.
Bu səfərin əsas mahiyyəti ondan ibarətdir ki, Bakı ilə Aşqabad arasında münasibətlər artıq sadəcə tarixi, mədəni və türkdilli dövlətlər çərçivəsində yaxınlıq üzərində qurulmur. Münasibətlər daha çox enerji, nəqliyyat, tranzit, Xəzər əməkdaşlığı və Orta Dəhliz kimi praktik geosiyasi istiqamətlər üzərində dərinləşir. Xüsusilə indiki dövrdə Mərkəzi Asiyadan Avropaya uzanan marşrutların əhəmiyyəti artdığı üçün Azərbaycan və Türkmənistan bir-biri üçün daha strateji tərəfdaşa çevrilir.
Azərbaycan Türkmənistan üçün Qərbə açılan əsas qapılardan biridir. Türkmənistan isə Azərbaycan üçün Xəzərin o tayında yerləşən Mərkəzi Asiya məkanına çıxışın mühüm halqasıdır. Bu baxımdan Bakı-Türkmənbaşı marşrutu, Xəzər üzərindən yükdaşımalar, limanlararası əlaqələr və Transxəzər nəqliyyat xətti səfərin əsas iqtisadi fonunu təşkil edir. Əgər səfər çərçivəsində nəqliyyat, logistika və liman əməkdaşlığına dair yeni sənədlər imzalanarsa, bu, iki ölkə arasında münasibətləri daha institusional mərhələyə çıxara bilər.
Enerji məsələsi də bu səfərin görünməyən, amma ən mühüm istiqamətlərindən biridir. Azərbaycan və Türkmənistan uzun illər Xəzərdə bəzi məsələlərdə fərqli mövqelərdən çıxış etsələr də, son illərdə “Dostluq” yatağı ətrafında əldə olunan razılaşma münasibətlərdə yeni səhifə açdı. Bu gün artıq tərəflər rəqabətdən daha çox əməkdaşlıq məntiqi ilə hərəkət edirlər. Türkmən qazının gələcəkdə Azərbaycan üzərindən Avropa bazarlarına çıxarılması ideyası hələ tam reallaşmış layihə olmasa da, mövcud geosiyasi şəraitdə bu məsələ yenidən aktuallaşır.
Füzuli səfərinin ayrıca simvolik mənası var. Azərbaycan azad edilmiş ərazilərə xarici liderləri aparmaqla həmin bölgələrin artıq təhlükəsizlik problemi yox, inkişaf, investisiya və beynəlxalq əməkdaşlıq məkanı olduğunu göstərir. Füzuli Beynəlxalq Hava Limanı, yeni yollar, bərpa layihələri və logistika imkanları bu baxımdan təqdimat xarakteri daşıyır. Türkmənistan Prezidentinin bu proseslə yerində tanış olması gələcəkdə tikinti, nəqliyyat, kənd təsərrüfatı və humanitar əməkdaşlıq istiqamətlərində yeni imkanlar aça bilər.
Bu səfər həm də Türk Dövlətləri Təşkilatı kontekstində mühüm əhəmiyyət daşıyır. Türkmənistan ənənəvi olaraq neytral xarici siyasət xətti yürüdür və regional bloklaşmalarda ehtiyatlı davranır. Buna baxmayaraq, Aşqabadın Bakı ilə əlaqələri dərinləşdirməsi türk dünyası daxilində iqtisadi və nəqliyyat bağlantılarının güclənməsi baxımından önəmlidir. Azərbaycan isə bu prosesdə həm Qafqazın, həm Xəzərin, həm də Orta Dəhlizin mərkəzi aktoru kimi çıxış edir.
Nəticə etibarilə Serdar Berdiməhəmmədovun Azərbaycana səfəri yalnız ikitərəfli münasibətlərin inkişafı baxımından deyil, daha geniş regional mənzərə baxımından da əhəmiyyətlidir. Bu səfər göstərir ki, Bakı-Aşqabad xətti Xəzər hövzəsində yeni əməkdaşlıq modelinə çevrilir. Burada Qarabağın bərpası, Orta Dəhlizin inkişafı, enerji təhlükəsizliyi və türk dünyasının iqtisadi inteqrasiyası bir-birini tamamlayan istiqamətlər kimi çıxış edir. Ona görə də bu səfəri sadəcə diplomatik görüş kimi yox, Azərbaycanın regionda yaratdığı yeni reallıqların Türkmənistan tərəfindən də praktik şəkildə qəbul olunması kimi qiymətləndirmək olar.
Züriyə Qarayeva
