Bakı 
Tarix boyu xalqların yaddaşının formalaşmasında və gələcək nəsillərə ötürülməsində qadınların xüsusi rolu olmuşdur. Onlar sadəcə ailə ocağının qoruyucusu deyil, həm də bir millətin mənəvi irsini, dilini, adət-ənənələrini və keçmişin silinməz izlərini nəsildən-nəslə daşıyan ən etibarlı mənəvi körpüdür.
Böyük tarixi sınaqlar, köç və deportasiya kimi milli faciələr zamanı qadınlar həm ana, həm də ictimai və humanitar diplomatiyanın ən təsirli siması olaraq ön plana çıxırlar. Bu baxımdan, xalqımızın min bir zəhmətlə yaşatdığı yurd həsrəti və tarixi yaddaşın qorunmasında da qadın faktoru strateji əhəmiyyət kəsb edir.
Mövzu ilə bağlı Bakıvaxtı.az-a danışan siyasi elmlər üzrə fəlsəfə doktoru Gülgün Mübariz Quliyeva bildirib ki, Qərbi Azərbaycandan deportasiya olunmuş ailələrin taleyində məhz qadınlar keçmişlə gələcək arasında körpü rolunu oynayaraq milli kimliyin, mənəvi dəyərlərin və doğma torpaqlara bağlılığın qorunmasını təmin etmişlər.
Gülgün Mübariz Quliyevanın sözlərinə görə, qadınlar ailələrdə Vətən sevgisini yaşatmış, deportasiya haqqında xatirələri gələcək nəsillərə ötürmüş və tarixi yaddaşın itməsinin qarşısını almışlar. Onların söylədiyi xatirələr, ailə arxivlərində qorunub saxlanılan şəkillər, məktublar və digər maddi-mənəvi irs nümunələri bu gün həm elmi araşdırmalar, həm də ictimai müzakirələr üçün mühüm mənbə hesab olunur. Bir çox hallarda rəsmi sənədlərdə əksini tapmayan hadisələr məhz qadınların yaddaşında yaşayaraq tarixə çevrilmişdir.
Qadın baxışının Qərbi Azərbaycan məsələsinin humanitar mahiyyətini daha dolğun şəkildə üzə çıxardığını vurğulayan müsahibimiz qeyd edib ki, qadın hadisələri statistik göstəricilər və siyasi faktlar üzərindən deyil, insan taleləri prizmasından qiymətləndirir. Onların xatirələrində köç yollarında üşüyən uşaqlar, evindən ayrılan yaşlı insanlar, yarımçıq qalan həyat hekayələri, itirilmiş uşaqlıq illəri və məcburi ayrılığın doğurduğu mənəvi ağrılar yaşayır. Bu baxış hadisələrin yalnız siyasi deyil, həm də insani ölçülərini anlamağa imkan yaradır. Məhz buna görə qadınların hekayələri beynəlxalq auditoriyaya daha güclü təsir göstərir. Bir ananın öz evinin açarını illərlə qoruması, bir nənənin doğma ocağa həsrəti və ya bir qadının uşaqlarını qorumaq uğrunda mübarizəsi siyasi bəyanatlardan daha çox empatiya yaradır. İnsan taleləri üzərində qurulan bu hekayələr müxtəlif xalqların nümayəndələrində anlayış və həmrəylik hissi formalaşdırır, məsələnin humanitar tərəflərinə diqqəti artırır.
Siyasi elmlər üzrə fəlsəfə doktoru bildirib ki, qadınlar humanitar diplomatiyanın ən təsirli simalarıdır. Onların səsi qarşıdurma və nifrət deyil, insanlıq, ədalət və həqiqət çağırışıdır. Bu səbəbdən qadınların təqdim etdiyi mesajlar beynəlxalq ictimaiyyət tərəfindən daha asan qəbul edilir. Müasir beynəlxalq münasibətlər sistemində humanitar diplomatiya mühüm əhəmiyyət daşıyır və burada qadınların fəaliyyəti xüsusi rol oynayır. Onların iştirakı ilə keçirilən tədbirlər, beynəlxalq forumlar və ictimai kampaniyalar Qərbi Azərbaycan həqiqətlərinin daha geniş auditoriyalara çatdırılmasına şərait yaradır.
Eyni zamanda, Qərbi Azərbaycan qadınları həm də mədəni irsin əsas qoruyucularıdır. Adət-ənənələr, milli mətbəx nümunələri, ailə hekayələri, folklor nümunələri və şifahi xalq yaradıcılığı əsasən onların vasitəsilə günümüzə qədər gəlib çatmışdır. Onlar milli kimliyin qorunmasında mühüm rol oynamaqla yanaşı, itirilmiş yurd yerlərinin mənəvi xəritəsini də yaddaşlarda yaşadırlar. Nənələrin söylədiyi nağıllar, anaların öyrətdiyi mahnılar və ailələrdə qorunan xatirələr mədəni irsin davamlılığını təmin edən mühüm amillərdir. Bu mədəni yaddaş beynəlxalq müstəvidə Azərbaycanın yumşaq gücünün mühüm elementlərindən biridir, çünki mədəniyyət siyasi sərhədləri aşaraq xalqlar arasında qarşılıqlı anlaşma yaradır. Qərbi Azərbaycan mənşəli ailələrin yaşatdığı mədəni dəyərlər təkcə keçmişin xatirəsi deyil, həm də gələcəyə ünvanlanan milli-mənəvi mesajdır:
"Müasir dövrdə qadınlar sosial media platformalarında, beynəlxalq forumlarda, diaspor təşkilatlarında və müxtəlif ictimai təşəbbüslərdə Qərbi Azərbaycan həqiqətlərinin tanıdılmasında mühüm rol oynayırlar. Bu gün dünyanın müxtəlif ölkələrində yaşayan Qərbi Azərbaycan mənşəli qadınlar öz çıxışları, yazıları, araşdırmaları və ictimai təşəbbüsləri vasitəsilə tarixi həqiqətlərin beynəlxalq auditoriyaya çatdırılmasına töhfə verirlər. Qadın baxışının mühüm xüsusiyyətlərindən biri də sülh və barışıq ideyalarını ön plana çıxarmasıdır. Onlar intiqam deyil, ədalətli qayıdış hüququndan danışırlar. Bu yanaşma Qərbi Azərbaycan məsələsinin beynəlxalq auditoriyada daha konstruktiv şəkildə qəbul olunmasına şərait yaradır. Humanitar dəyərlərə əsaslanan bu mövqe beynəlxalq hüququn prinsipləri ilə də uzlaşır və məsələnin sülh yolu ilə həllinə xidmət edir".
Bununla yanaşı, qadınlar cəmiyyət daxilində maarifləndirmə prosesinin əsas iştirakçıları kimi çıxış edirlər. Təhsil müəssisələrində, ictimai təşkilatlarda və müxtəlif sosial platformalarda həyata keçirilən layihələr vasitəsilə gənc nəslə tarixi həqiqətlərin çatdırılmasında mühüm rol oynayırlar. Bu fəaliyyət milli yaddaşın davamlılığını təmin etməklə yanaşı, gələcək nəsillərdə vətənpərvərlik hisslərinin möhkəmlənməsinə də xidmət edir.
Gülgün Mübariz Quliyeva sonda vurğulayıb ki, bu gün Qərbi Azərbaycan qadınlarının qarşısında üç mühüm vəzifə dayanır: tarixi yaddaşın qorunması, maarifləndirmə fəaliyyətinin genişləndirilməsi və sülhə əsaslanan ədalətli qayıdış ideyasının təbliği. Bu vəzifələrin həyata keçirilməsi yalnız bir nəslin deyil, bütöv bir xalqın tarixi irsinin və hüquqlarının qorunmasına xidmət edir. Qərbi Azərbaycan qadınının səsi yalnız bir xalqın ağrısını deyil, bütün bəşəriyyət üçün aktual olan insan hüquqları məsələsini ifadə edir. Onların yaddaşı keçmişi yaşadır, fəaliyyəti bu günü formalaşdırır, arzuları isə gələcəyə işıq tutur. Bu səs ədalətə, insan ləyaqətinə və doğma yurda bağlılığın təcəssümüdür. Məhz buna görə qayıdış yolunun ən nurlu işığı qadınların baxışında, onların qoruduğu yaddaşda və gələcəyə olan sarsılmaz inamında gizlidir.
Zeynəb Rzayeva
