Bakı 
Azərbaycan və Özbəkistan arasında “Əbədi dostluq haqqında Müqavilə”nin imzalanması iki ölkənin münasibətlərini ən yüksək siyasi etimad səviyyəsinə qaldıran tarixi addımdır. Bu sənəd 1996-cı ildə imzalanmış dostluq və əməkdaşlıq müqaviləsinin, eləcə də 2024-cü ildə rəsmiləşdirilmiş müttəfiqlik münasibətlərinin məntiqi davamıdır. Beləliklə, Bakı və Daşkənd son illərdə sürətlə inkişaf edən əlaqələri ayrı-ayrı layihələrdən asılı olmayan, uzunmüddətli və institusional tərəfdaşlığa çevirirlər. Müqavilənin dövlət başçıları İlham Əliyev və Şavkat Mirziyoyev tərəfindən imzalanması siyasi iradənin ən yüksək səviyyədə mövcud olduğunu göstərir.
Sənədin ən mühüm istiqamətlərindən biri tərəflərin suverenlik, ərazi bütövlüyü və beynəlxalq səviyyədə tanınmış sərhədlərin toxunulmazlığına qarşılıqlı dəstəyidir. Müqavilədə tərəflərin bir-birinə qarşı yönələn ittifaqlarda iştirak etməməsi, ərazilərindən digər dövlətə zərər vurmaq məqsədilə istifadəyə imkan verməməsi də təsbit olunur. Bu müddəalar Azərbaycan və Özbəkistanın münasibətlərinə yalnız dostluq deyil, eyni zamanda təhlükəsizlik zəmanətləri üzərində qurulan strateji xarakter verir. Xüsusilə geosiyasi rəqabətin gücləndiyi bir şəraitdə belə qarşılıqlı öhdəliklər iki ölkənin xarici təsirlər qarşısında bir-birinə güvənən tərəfdaş kimi çıxış etməsinə imkan yaradır.
Müqavilə Azərbaycanla Mərkəzi Asiya arasında formalaşan yeni geosiyasi bağlantının da hüquqi dayaqlarından biri hesab edilə bilər. Azərbaycan Cənubi Qafqazın, Özbəkistan isə Mərkəzi Asiyanın mühüm siyasi və iqtisadi mərkəzlərindən biridir. Bu iki dövlət arasında əlaqələrin möhkəmlənməsi Xəzər hövzəsinin ayırıcı deyil, birləşdirici coğrafiyaya çevrilməsini sürətləndirir. Azərbaycanın Mərkəzi Asiya dövlət başçılarının məşvərət formatına tamhüquqlu iştirakçı kimi qəbul edilməsi də bu yaxınlaşmanın artıq ikitərəfli münasibətlərdən daha geniş regional məna qazandığını göstərir. Bakı–Daşkənd xətti gələcəkdə Cənubi Qafqaz ilə Mərkəzi Asiyanı birləşdirən siyasi əməkdaşlıq modelinin əsas sütunlarından biri ola bilər.
Sənədin iqtisadi müddəaları münasibətlərin yalnız siyasi bəyanatlarla məhdudlaşmadığını nümayiş etdirir. Tərəflər ticarət, investisiya, energetika, nəqliyyat, sənaye, kənd təsərrüfatı, rəqəmsal iqtisadiyyat və informasiya-kommunikasiya texnologiyaları sahələrində birgə layihələrin həyata keçirilməsini nəzərdə tuturlar. Xüsusilə gömrük prosedurlarının sadələşdirilməsi və nəqliyyat dəhlizlərinin tranzit potensialının artırılması Orta Dəhlizin inkişafına ciddi töhfə verə bilər. Özbəkistan məhsullarının Azərbaycan üzərindən Avropa bazarlarına, Azərbaycanın isə Mərkəzi Asiya bazarlarına çıxış imkanlarının genişlənməsi qarşılıqlı iqtisadi asılılığı artıracaq. Bu isə siyasi münasibətlərin davamlılığını təmin edən mühüm amildir.
Mədəniyyət, elm, təhsil və turizm sahəsində əməkdaşlığın ayrıca qeyd olunması iki ölkənin yaxınlaşmasının yalnız hökumətlərarası səviyyədə saxlanılmadığını göstərir. Azərbaycan və özbək dillərinin qarşılıqlı tədrisi, universitetlər arasında əlaqələrin genişləndirilməsi, birgə elmi layihələr və mədəni proqramlar ortaq türk kimliyinin sosial əsaslarını gücləndirə bilər. Regionlar və şəhərlər arasında tərəfdaşlığın təşviqi isə münasibətlərin paytaxtlardan kənara çıxmasına şərait yaradacaq. Yeni Daşkənddə “Azərbaycan” parkının təməlinin qoyulması və Nizami Gəncəvi adına Milli Pedaqoji Universitetin açılması bu istiqamətin artıq konkret layihələrlə müşayiət edildiyini nümayiş etdirir.
Nəticə etibarilə, “Əbədi dostluq haqqında Müqavilə” Azərbaycan–Özbəkistan münasibətlərini dostluqdan strateji tərəfdaşlığa, oradan isə uzunmüddətli siyasi həmrəyliyə aparan prosesin yeni zirvəsidir. Sənəd üçüncü dövlətə qarşı yönəlməsə də, onun təhlükəsizlik müddəaları dəyişən geosiyasi şəraitdə Bakı və Daşkəndin bir-birinə verdiyi açıq siyasi təminat kimi qiymətləndirilə bilər. Müqavilənin real əhəmiyyəti bundan sonra nəzərdə tutulan iqtisadi, nəqliyyat və humanitar layihələrin hansı sürətlə icra ediləcəyindən asılı olacaq. Öhdəliklər praktik mexanizmlərlə tamamlanarsa, Azərbaycan–Özbəkistan tandemi türk dünyasında inteqrasiyanın ən uğurlu nümunələrindən birinə çevrilə bilər.
Züriyə Qarayeva
