Bakı 
Ermənistanın Baş naziri Nikol Paşinyanın İsrailin qondarma “erməni soyqırımı”nı tanımasına münasibətdə verdiyi açıqlama İrəvanın xarici siyasətində yeni tendensiyanın formalaşdığını göstərən mühüm mesajlardan biri kimi qiymətləndirilir.
Paşinyanın “erməni soyqırımı”ndan siyasi silah kimi istifadə edilməməsinin Ermənistanın milli maraqlarına xidmət etdiyini bildirməsi uzun illər ölkənin xarici siyasətinin əsas ideoloji istiqamətlərindən biri olmuş yanaşmanın yenidən nəzərdən keçirildiyini göstərir. Bu, təkcə İsrailə verilən cavab deyil, həm də Ermənistanın son illərdə dəyişən regional reallıqlara uyğunlaşmaq cəhdinin növbəti nümunəsidir.
İllər boyu “erməni soyqırımı” məsələsi Ermənistan diplomatiyasının və diaspor fəaliyyətinin əsas alətlərindən biri olub. Bir çox ölkələrdə bu məsələnin tanınması Ermənistan üçün həm siyasi, həm də mənəvi qələbə kimi təqdim edilirdi. Lakin son illər, xüsusilə 44 günlük müharibədən sonra yaranmış yeni geosiyasi şərait İrəvanı prioritetlərini dəyişməyə məcbur edib. Ermənistan rəhbərliyi artıq anlayır ki, ölkənin təhlükəsizliyi və iqtisadi inkişafı tarixi mübahisələrin davam etdirilməsindən daha çox regional əməkdaşlıq imkanlarından asılıdır.
Paşinyanın bəyanatı həm də Türkiyə ilə normallaşma prosesinin davamı kimi qiymətləndirilə bilər. Ankara uzun illər “erməni soyqırımı” mövzusunun siyasi təzyiq vasitəsinə çevrilməsinə sərt etiraz edib. Ermənistan rəhbərliyi isə son dövrdə bu mövzuda daha ehtiyatlı ritorika nümayiş etdirir. Bu yanaşma İrəvanın Türkiyə ilə münasibətlərin normallaşdırılması istiqamətində əldə edilən kövrək diplomatik irəliləyişləri qorumaq niyyətindən irəli gəlir.
Digər mühüm məqam İsraillə münasibətlər kontekstində ortaya çıxır. Paradoksal görünə bilər ki, İsrail hökumətinin qondarma “erməni soyqırımı”nı tanıması Ermənistan tərəfindən sərt qarşılanmır. Bunun əsas səbəbi odur ki, İrəvan Tel-Əvivlə münasibətlərin gərginləşməsində maraqlı deyil. Ermənistan rəhbərliyi başa düşür ki, İsrailin bu addımı ilk növbədə Yaxın Şərqdə və xüsusilə Türkiyə ilə münasibətlər fonunda qiymətləndirilməlidir. Buna görə də emosional reaksiya vermək əvəzinə, praqmatik mövqe seçilir.
Bu yanaşma Paşinyanın ümumi xarici siyasət kursu ilə də üst-üstə düşür. O, hakimiyyətə gəldiyi gündən etibarən Ermənistanın xarici siyasətini daha çox dövlət maraqları üzərində qurmağa çalışdığını nümayiş etdirir. Rusiya ilə münasibətlərdə məsafəli siyasət, Avropa İttifaqı ilə yaxınlaşma cəhdləri, Azərbaycanla sülh danışıqları və Türkiyə ilə dialoq bu strategiyanın tərkib hissəsidir. İndi isə görünür ki, tarixi məsələlərə yanaşmada da daha praqmatik xətt formalaşdırılır.
Bununla belə, Paşinyanın mövqeyi ölkə daxilində birmənalı qarşılanmaya bilər. Ermənistan müxalifəti və diaspor təşkilatlarının əhəmiyyətli hissəsi “erməni soyqırımı” mövzusunu milli kimliyin əsas sütunlarından biri hesab edir. Bu səbəbdən Baş nazirin bu cür bəyanatları daxildə ciddi siyasi müzakirələr və tənqidlər doğura bilər. Xüsusilə xaricdə fəaliyyət göstərən erməni diasporunun bu yanaşmanı qəbul etməsi asan görünmür.
Nəticə etibarilə, Paşinyanın açıqlaması təkcə İsrailə münasibət deyil, Ermənistanın xarici siyasətində davam edən transformasiyanın növbəti siqnalıdır. İrəvan getdikcə daha çox emosional və simvolik gündəmdən uzaqlaşaraq, regional təhlükəsizlik, iqtisadi maraqlar və diplomatik manevr imkanlarını ön plana çıxarmağa çalışır. Bu siyasətin nə dərəcədə uğurlu olacağını isə həm daxili siyasi proseslər, həm də Cənubi Qafqaz və Yaxın Şərqdə formalaşacaq yeni geosiyasi balans müəyyən edəcək.
Alim Nəsirov
