Bakı 
Prezident İlham Əliyevin IV Şuşa Qlobal Media Forumunda Afrika qitəsindəki münaqişələrə dair səsləndirdiyi fikirlər Azərbaycanın beynəlxalq münasibətlərə yanaşmasının əsas prinsiplərini bir daha nümayiş etdirdi. Dövlət başçısının “xarici müdaxilə olmadıqda sülh daha tez bərqərar olur” fikri yalnız Afrikadakı konkret böhranlara münasibət deyil, ümumilikdə müasir münaqişələrin mahiyyətinə verilən siyasi qiymət kimi dəyərləndirilə bilər. Çünki Afrika ölkələrinin bir çoxunda qarşıdurmalar daxili sosial, etnik və siyasi ziddiyyətlərdən başlasa da, sonradan xarici güclərin geosiyasi, hərbi və iqtisadi maraqları ilə daha mürəkkəb xarakter alır.
Afrikada davam edən silahlı münaqişələrin əhəmiyyətli hissəsinin arxasında müstəmləkəçilik dövründən qalmış sərhəd problemləri, zəif dövlət institutları, hakimiyyət uğrunda mübarizə, sosial bərabərsizlik və təbii ehtiyatlar üzərində nəzarət məsələsi dayanır. Lakin xarici aktorların bu proseslərə müdaxiləsi mövcud ziddiyyətləri daha da dərinləşdirir. Müxtəlif dövlətlərin yerli hakimiyyətləri, silahlı qruplaşmaları və siyasi qüvvələri dəstəkləməsi münaqişələrin milli sərhədləri aşmasına, regional qarşıdurmaya çevrilməsinə və sülh proseslərinin uzanmasına səbəb olur. Prezident İlham Əliyevin vurğuladığı kimi, burada məsuliyyət yalnız xarici qüvvələrin deyil, həmin müdaxiləyə şərait yaradan və öz siyasi maraqları naminə ölkələrini rəqabət meydanına çevirən yerli aktorların da üzərinə düşür.
Afrika uzun müddət böyük dövlətlərin iqtisadi və geosiyasi rəqabət məkanı olub. Qitənin enerji ehtiyatları, strateji mineralları, nəqliyyat marşrutları və sürətlə artan əhalisi onu qlobal güclər üçün xüsusi əhəmiyyətli edir. Bu rəqabət bəzi hallarda investisiya, infrastruktur və sosial layihələr şəklində müsbət nəticələr versə də, digər hallarda hərbi bazaların yaradılması, silahlandırma, siyasi proseslərə müdaxilə və təbii sərvətlərin qeyri-bərabər bölüşdürülməsi ilə müşayiət olunur. Nəticədə yerli münaqişələrin həlli deyil, idarə olunması və uzadılması müəyyən xarici dairələr üçün daha əlverişli vəziyyətə çevrilə bilir.
Azərbaycanın mövqeyi isə dövlətlərin suverenliyi, ərazi bütövlüyü və daxili işlərinə qarışmamaq prinsiplərinə əsaslanır. Bu yanaşma Azərbaycanın öz tarixi təcrübəsi ilə də birbaşa bağlıdır. Azərbaycan uzun illər ərazi bütövlüyünün pozulması, işğal, məcburi köçkünlük və beynəlxalq hüququn selektiv tətbiqi ilə üzləşib. Buna görə də Bakı münaqişələrin həllində xarici diktəni deyil, beynəlxalq hüquqa, yerli xalqların iradəsinə və regional məsuliyyətə əsaslanan modeli müdafiə edir. Azərbaycanın mövqeyində əsas fikir ondan ibarətdir ki, davamlı sülh kənardan təqdim edilən hazır siyasi sxemlərlə deyil, münaqişə tərəflərinin maraqlarını və regionun reallıqlarını nəzərə alan proses vasitəsilə qurula bilər.
Prezidentin Afrika İttifaqına üzv ölkələrlə əlaqələrin genişləndiyini bildirməsi Azərbaycanın xarici siyasət coğrafiyasının ənənəvi istiqamətlərdən kənara çıxmasının göstəricisidir. Bakı artıq Afrika ölkələri ilə münasibətlərə yalnız humanitar yardım və siyasi həmrəylik çərçivəsində deyil, uzunmüddətli iqtisadi, diplomatik və institusional tərəfdaşlıq kimi yanaşır. Afrika ölkələri beynəlxalq təşkilatlarda böyük səs potensialına malikdir. BMT Baş Assambleyasında 50-dən artıq Afrika dövlətinin iştirakı qitəni qlobal qərarların qəbulunda mühüm siyasi mərkəzə çevirir. Buna görə də Afrika ilə əlaqələrin genişləndirilməsi Azərbaycanın çoxtərəfli diplomatiyasının imkanlarını artırır.
Azərbaycanın Qoşulmama Hərəkatına sədrliyi dövründə 80 üzv ölkəyə humanitar yardım göstərməsi də bu siyasətin praktik ifadəsidir. Prezident İlham Əliyevin bildirdiyinə görə, həmin yardımlardan faydalanan dövlətlərin böyük hissəsini Afrika ölkələri təşkil edib. Bu, xüsusilə pandemiya dövründə peyvəndlərin ədalətsiz bölüşdürülməsi və inkişaf etməkdə olan ölkələrin tibbi vasitələrə çıxışının məhdudlaşdırılması fonunda mühüm əhəmiyyət daşıyırdı. Azərbaycan həmin dövrdə yalnız ikitərəfli yardım göstərməklə kifayətlənməmiş, beynəlxalq platformalarda “peyvənd millətçiliyi” məsələsini də gündəmə gətirmişdi.
Azərbaycanın humanitar fəaliyyəti onun özünü klassik donor dövlət kimi təqdim etməsindən daha geniş məna daşıyır. Burada əsas məqsəd inkişaf etməkdə olan ölkələrlə bərabərhüquqlu münasibətlər qurmaq, onların beynəlxalq sistemdə daha ədalətli təmsil olunmasını dəstəkləmək və siyasi şərtlərlə müşayiət olunmayan əməkdaşlıq modeli formalaşdırmaqdır. Bu xüsusiyyət Azərbaycanın bir sıra Afrika dövlətləri tərəfindən etibarlı tərəfdaş kimi qəbul edilməsinə şərait yaradır.
Afrika ilə münasibətlərin gələcək perspektivində enerji, kənd təsərrüfatı, təhsil, rəqəmsallaşma, dövlət xidmətləri və minatəmizləmə sahələri xüsusi yer tuta bilər. Azərbaycanın “ASAN xidmət” modeli, neft-qaz sektorundakı təcrübəsi, bərpaolunan enerji layihələri və postmünaqişə ərazilərinin bərpası sahəsində qazandığı təcrübə bir çox Afrika ölkələri üçün maraqlı ola bilər. Xüsusilə minalarla çirklənmiş ölkələr üçün Azərbaycanın mina təhlükəsi ilə mübarizə təcrübəsi, institusional potensialı və beynəlxalq təşəbbüsləri əməkdaşlığın konkret istiqamətinə çevrilə bilər.
Prezident İlham Əliyevin bu mövqeyi məhz “Sülhün təşviqində medianın missiyası: Həqiqətin bərpası və etimadın yenidən qurulması” mövzusunda keçirilən IV Şuşa Qlobal Media Forumunda səsləndirməsi də təsadüfi deyil. Forum 13–14 iyul 2026-cı il tarixlərində keçirilir və media, dezinformasiya, sülh quruculuğu və ictimai etimad məsələlərini beynəlxalq müzakirəyə çıxarır. Münaqişələrin uzanmasında yalnız silah və xarici müdaxilə deyil, informasiya manipulyasiyası, birtərəfli təbliğat və yanlış narrativlər də ciddi rol oynayır.
Afrika münaqişələri ilə bağlı beynəlxalq mediada bəzən sadələşdirilmiş və stereotip yanaşmalar üstünlük təşkil edir. Yerli xalqların mövqeyi, münaqişələrin tarixi səbəbləri və xarici aktorların rolu arxa plana keçirilir, hadisələr yalnız humanitar faciə və ya etnik qarşıdurma kimi təqdim olunur. Halbuki sülhün bərqərar olması üçün media münaqişənin görünən nəticələri ilə yanaşı, onun siyasi və iqtisadi səbəblərini də araşdırmalıdır. Xarici müdaxilənin rolunun obyektiv işıqlandırılması, müxtəlif tərəflərin mövqelərinə yer verilməsi və dezinformasiyanın qarşısının alınması sülh prosesinin ayrılmaz hissəsidir.
Şuşa Forumunun bu baxımdan xüsusi simvolik mənası var. Müharibə, işğal və informasiya blokadası yaşamış bir şəhərdə qlobal sülh və medianın məsuliyyəti haqqında müzakirələrin keçirilməsi Azərbaycanın öz təcrübəsini beynəlxalq auditoriyaya təqdim etməsinə imkan yaradır. Əvvəlki forumlarda rəqəmsal transformasiya, süni intellekt və dezinformasiyaya qarşı mübarizə mövzularının müzakirə edilməsi platformanın tədricən qlobal media gündəliyinə daxil olduğunu göstərir.
Nəticə etibarilə, Prezident İlham Əliyevin Afrika ilə bağlı bəyanatı üç əsas siyasi mesajı ehtiva edir. Birincisi, xarici müdaxilə münaqişələrin həllini deyil, çox vaxt onların uzanmasını şərtləndirir. İkincisi, Afrika ölkələri beynəlxalq siyasətin yalnız yardım alan tərəfi deyil, müstəqil siyasi və iqtisadi tərəfdaşlar kimi qəbul edilməlidir. Üçüncüsü, Azərbaycan bu ölkələrlə münasibətlərini humanitar həmrəylikdən institusional və strateji əməkdaşlıq mərhələsinə keçirməyə çalışır.
Bu yanaşma Azərbaycanın qlobal Cənubla münasibətlərində daha fəal rol oynamaq niyyətini göstərir. Bakı özünü müxtəlif güc mərkəzləri arasında seçim etməyə məcbur edən tərəf kimi deyil, suverenlik, bərabərhüquqluluq və qarşılıqlı fayda prinsiplərini müdafiə edən müstəqil aktor kimi təqdim edir. Afrika ölkələri ilə genişlənən əməkdaşlıq da Azərbaycanın həm beynəlxalq siyasi nüfuzunu, həm də iqtisadi və diplomatik manevr imkanlarını artıran mühüm istiqamətə çevrilə bilər.
Alim Nəsirov
