Bakı 
Payızın sakitliklə əhatələdiyi bir gün - 24 oktyabr Hüseyn Cavidin doğum günüdür.
O gün bir uşaq dünyaya gəldi ki, bu uşaq yalnız bir insan deyil, gələcəkdə Azərbaycanın ruhunu, onun azadlıq mübarizəsini və mənəvi dərinliyini öz sözləri ilə təmsil edəcəkdi. Hüseyn Cavidin doğumu ilə sanki kainatın bir küncündə yeni bir ulduz yandı və bu ulduz illər keçdikcə daha da parlaq şəkildə öz işığını bəşəriyyətə saçdı.
Cavidin işi sadəcə şeir yazmaq deyildi. O, hər misrası ilə dərin bir fəlsəfə, insanlıq üçün yeni bir yol göstərdi. Onun sözləri insan ruhunun dərinliyindəki sirlərdən bəhs edir, millətin keçmişi və gələcəyi ilə danışırdı. Onun yaradıcılığı təkcə Azərbaycan ədəbiyyatının zənginliyini göstərməklə kifayətlənmədi, eyni zamanda milli ruhun azadlıq, ədalət və mənəvi kamillik yolundakı əzmini əks etdirdi. Cavid üçün azadlıq yalnız siyasi bir anlayış deyildi, bu, insanın ruhən azad olmağının təcəssümü idi.
Bir çoxları üçün Cavidin əsərləri bir sənət incisi idi, lakin onların mənaları çox az adamın anlaya biləcəyi qədər mürəkkəb və sirli idi. "İblis" əsərində bəşərin əbədi mübarizəsini, "Şeyx Sənan"da isə insanın mənəvi axtarışlarını, qurbanlarını və sevgi ilə yoğrulmuş təzadlarını səsləndirdi. Onun qələmində hər bir insan əslində bir güzgü kimi idi - içində öz əksini, öz zəifliklərini və arzularını tapırdı.
Cavidin yaradıcılığında və şəxsiyyətində ən diqqətçəkən cəhət onun sarsılmaz milli ruhudur. Azərbaycan xalqının mübarizə dolu taleyi, onun şeir və pyeslərində qabarıq şəkildə yer aldı. Cavid xalqının dərdini, qəmini, sevincini öz qəlbindən keçirərək misralara tökdü. O, milli şüur və azadlıq ideyalarını zamanın sərt çərçivələrindən çıxararaq, bəşəri bir dəyər kimi təqdim etdi. Bu səbəbdən onun əsərləri yalnız Azərbaycanın deyil, bütün insanlığın ruhani sərvətinə çevrildi.
Lakin həyat Cavid üçün yalnız yaradıcılıqdan ibarət olmadı. Onun ömrü də faciələrlə dolu idi. Cavidin həyat yolunda çətinliklər və sınaqlar heç vaxt əskik olmadı. Amma o, heç vaxt öz azadlığını itirmədi. Mühacirətdə, sürgündə belə, onun içindəki söz azadlığa can atdı, bəşəriyyətə car çəkdi. Bu səs heç bir zaman susmadı. Cavidin sürgündəki ölümü belə onun səsini boğa bilmədi, çünki o, sözləri ilə çoxdan ölümsüzlük qazanmışdı.
Bu gün biz Hüseyn Cavidin anım günündə onun miras qoyduğu ruhani dəyəri xatırlayırıq. O, bizə təkcə sözlər yox, həm də bir milli özünüdərk, insanlığa olan dərin məhəbbət və azadlıq eşqi miras qoyub.
Hüseyn Cavid hər bir azərbaycanlının qəlbində əbədi olaraq yaşayır və onun şeirlərindən, pyeslərindən gələn səs bizi daim öz ruhani köklərimizə bağlayır.
Bu gün biz onun millət üçün açdığı yolda birləşmişik. O yol ki, bizi təkcə Azərbaycanla deyil, bütün insanlıqla, bəşəriyyətin dərin fəlsəfi və mənəvi axtarışları ilə birləşdirir.
Cavidin sözü hər bir insanın qəlbindədir - sözlər yenidən doğulur, zamanın, məkanın və bəşəriyyətin səsi kimi yanğılanır.
Ruhun şad olsun, Cavid Əfəndi!
Əli Hüseynov
