Bakı 
Bu gecə İran ətrafında vəziyyət kəskin şəkildə ağırlaşıb: ABŞ İranın Hörmüz boğazı ətrafındakı hərbi obyektlərinə zərbələr endirib, CENTCOM bunun üç tankerə hücuma cavab olduğunu bildirib.
“Reuters”in məlumatına görə, hədəflər arasında İranın hava müdafiəsi, sahil müşahidə sistemləri, raket və dron infrastrukturu, həmçinin SEPAH-a bağlı 60-dan çox kiçik qayıq olub. İran isə cavab olaraq Bəhreyn və Küveytdə ABŞ hərbi obyektlərini raket və dronlarla hədəfə aldığını açıqlayıb.
Bu hadisə sadəcə növbəti hərbi eskalasiya deyil, ABŞ-İran arasında mövcud olan kövrək atəşkəs və anlaşma çərçivəsinin faktiki dağılması kimi görünür. Çünki Vaşinqton təkcə hərbi zərbə ilə kifayətlənməyib, həm də İrana neft satışına imkan verən müvəqqəti lisenziyanı ləğv edib. Bu, Tehrana qarşı həm hərbi, həm də iqtisadi təzyiqin eyni anda işə salındığını göstərir.
Ankara NATO sammitində İran məsələsinin ön plana çıxması da təsadüfi deyil. Sammit bəyannaməsində müttəfiqlərin “İran heç vaxt nüvə silahına sahib olmamalıdır” mövqeyini təkrarlayacağı və Tehranın Hörmüz boğazında naviqasiya azadlığına hörmət etməyə çağırılacağı bildirilir. Bu, İranın artıq yalnız Yaxın Şərq problemi kimi deyil, NATO-nun təhlükəsizlik gündəminin bir hissəsi kimi təqdim edildiyini göstərir.
Ərdoğanın mövqeyi də burada önəmlidir. Açıq mənbələrdə Trampın “Ərdoğan da İranın nüvə silahına sahib olmasını istəməz” dediyi qeyd olunur. Türkiyənin sammitə ev sahibliyi etməsi və NATO bəyannaməsində İranın nüvə proqramına qarşı sərt xəttin yer alması Ankara üçün balanslı, amma Qərblə uyğunlaşdırılmış mövqe deməkdir: Türkiyə İranla birbaşa düşmənçilik istəmir, lakin nüvə silahlı İranın regionda güc balansını dəyişəcəyini də qəbul edir.
NATO Baş katibi Mark Rutte isə ABŞ zərbələrini “tamamilə zəruri” adlandırıb və İranın atəşkəsi pozduğunu deyərək Vaşinqtonun sərt cavab verməsini vacib sayıb. Bu bəyanat NATO-nun İran məsələsində əvvəlki ehtiyatlı diplomatik xəttdən daha açıq təhlükəsizlik ritorikasına keçdiyini göstərir. İran, Rusiya, Çin və Şimali Koreyanın eyni təhlükəsizlik kontekstində çəkilməsi isə Qərbin artıq bu ölkələri ayrı-ayrı böhran mənbələri deyil, bir-birini tamamlayan anti-Qərb blok kimi gördüyünü göstərir.
Nəticə etibarilə, bu gecəki hücumlar İran üçün yalnız hərbi zərbə deyil, diplomatik izolyasiyanın dərinləşməsi siqnalıdır. Tehran Hörmüz üzərindən enerji və ticarət yollarına təzyiq göstərərək danışıqlarda əlini gücləndirmək istəyir, amma bunun əvəzində NATO-nun təhlükəsizlik gündəmində daha sərt şəkildə hədəfə çevrilir. Ankara sammiti isə göstərdi ki, Qərb İranın nüvə proqramını, Hörmüzdəki davranışını və Rusiya-Çin-Şimali Koreya xətti ilə yaxınlaşmasını artıq vahid strateji təhdid paketi kimi oxuyur.
Alim Nəsirov
