Bakı 
Sosial media XXI əsrin informasiya dövründə dövlətlərarası və cəmiyyət daxilində təsir mexanizmlərini dəyişdirən əsas vasitələrdən biri olub. Sosial platformalar yalnız şəxsi ünsiyyət aləti kimi qalmayıb, eyni zamanda beynəlxalq siyasətin strateji alətinə çevrilib.
ABŞ, Çin, Rusiya və Avropa ölkələri sosial medianı həm soft power, həm də məlumat savaşlarında istifadə edir. Dezinformasiya kampaniyaları bunun ən görünən tərəfi sayılır. Məsələn, 2016-cı il ABŞ prezident seçkilərində sosial media vasitəsilə yürüdülən hədəfli manipulyasiya kampaniyaları demokratiyanın zəif nöqtələrini ortaya çıxardı. Eyni zamanda, “Cambridge Analytica” skandalı sosial platformaların seçki prosesinə təsirini sübut etdi.
Sosial media həm də dövlətlərin xarici siyasətində diplomatik mesajların sürətli yayılmasına imkan verir. "Twitter", "Facebook" və "Instagram" kimi platformalar vasitəsilə dövlət başçıları və hökumətlər kütləvi auditoriyaya birbaşa müraciət edə bilir. Bu, klassik diplomatiyanın sərhədlərini dəyişdirir. Lakin, eyni zamanda, dezinformasiya və troll şəbəkələri informasiya mühitini çirkləndirir.
Rusiya və Çin nümunələri göstərir ki, koordinasiyalı sosial media kampaniyaları başqa dövlətlərin daxili siyasətinə təsir göstərə bilər. Belə kampaniyalar etimad böhranı yaradır, sosial parçalanmanı sürətləndirir. Demokratik cəmiyyətlərdə azad informasiya axını ideal sayılır, lakin sosial medianın manipulyasiya potensialı demokratik institutları zəiflədir. Hibrid müharibə konsepsiyasında informasiya manipulyasiyası önəmli yer tutur.
Sosial media vasitəsi ilə yanlış xəbərlər, saxta profillər və bot şəbəkələri informasiya müharibəsinin əsas vasitəsinə çevrilib. Ukrayna-Rusiya müharibəsi dövründə sosial media hər iki tərəf üçün strateji informasiya meydanı oldu. Məsələn, "Telegram" kanalları və "Twitter" hesabları həm doğru, həm də manipulyativ məlumatların yayılmasında aktiv rol oynadı. Dövlətlərarası münasibətlərdə sosial medianın təsiri yalnız dezinformasiyadan ibarət deyil.
Diplomatik kampaniyalar, ictimai diplomatiya və beynəlxalq təşəbbüslərin kommunikasiya vasitəsi kimi istifadəsi də geniş yayılıb. ABŞ Dövlət Departamenti medianı beynəlxalq mesajların çatdırılmasında intensiv istifadə edir. Lakin manipulyativ kampaniyalar beynəlxalq etimadın pozulmasına səbəb olur. Demokratiya və informasiya təhlükəsizliyi arasında ziddiyyət yaranır. Sosial media həm güclü alət, həm də risk mənbəyidir. Misal üçün, 2020-ci il ABŞ seçkilərində həm xarici, həm də daxili sosial media təsiri geniş müzakirə edildi. Dezinformasiyanın yayılması seçki prosesinə, ictimai etimada və milli birliyə mənfi təsir göstərdi.
Sosial medianın qlobal təbiəti dövlətlərin suverenliyini yeni çağırışlarla üz-üzə qoyur. Kiber təhlükəsizlik tədbirləri və informasiya strategiyaları bu çağırışları idarə etmək üçün zəruridir. Sosial media platformaları öz siyasətini tənzimləməyə çalışır, lakin manipulyasiya metodları sürətlə inkişaf edir. Algoritmik təşviqatlar və hədəfli reklamlar dezinformasiyanın sürətli yayılmasına şərait yaradır. Demokratik cəmiyyətlər üçün əsas təhlükə məlumatın keyfiyyətinin azalmasıdır. Bu, vətəndaşların düzgün qərar qəbul etməsini çətinləşdirir. Eyni zamanda, sosial media beynəlxalq münasibətlərdə strateji üstünlük yarada bilər.
Dövlətlər ictimai rəyi formalaşdırmaq və tərəfdaş ölkələrdə mövqeyini gücləndirmək üçün sosial media kampaniyalarından istifadə edir. "Soft power" konsepsiyasında sosial media mədəniyyət və diplomatiya mesajlarının ötürülməsində əsas vasitədir. Lakin bu alət həm də informasiya müharibəsi potensialı daşıyır. Xarici aktorların müdaxiləsi demokratik institutların zəifləməsinə gətirib çıxara bilər. Sosial media informasiya axınının sürətini artırsa da, doğruluq və etibarlılıq məsələlərini sual altına qoyur. Analitiklər vurğulayır ki, sosial media beynəlxalq siyasətdə həm alət, həm də risk mənbəyidir.
Təhlükəsiz informasiya mühiti yaratmaq üçün dövlətlər və platformalar arasında koordinasiya vacibdir. İctimaiyyətin media savadlılığı və kritik düşüncə qabiliyyəti önəmli rol oynayır. Sosial media kampaniyalarının effektivliyi həm texnologiya, həm də psixoloji manipulyasiya ilə bağlıdır. Dövlətlərin strategiyası uzunmüddətli planlara əsaslanmalıdır. Dezinformasiyanın qarşısının alınması üçün həm milli, həm də beynəlxalq hüquqi mexanizmlər gücləndirilməlidir.
Sosial medianın demokratik cəmiyyətlər üçün yaratdığı risklər gözardı edilə bilməz. Lakin eyni zamanda, beynəlxalq siyasətdə strateji kommunikasiyanın vazkeçilməz alətidir. Məlumat müharibəsi və soft power paradoksu burada ön plana çıxır. Bu paradoks sosial medianın həm demokratik alət, həm də təhlükə kimi qiymətləndirilməsini tələb edir. Analiz göstərir ki, sosial media beynəlxalq siyasətdə güclü alət olmaqla yanaşı, demokratik cəmiyyətlər üçün risk də yaradır. Dövlətlər və vətəndaşlar arasında balansı qorumaq üçün informasiya təhlükəsizliyi, media savadlılığı və etik standartlar vacibdir.
Əli Hüseynov
