Vitse-prezidentin İrəvan səfəri və diaspor reaksiyası

ABŞ vitse-prezidentinin İrəvana səfəri və qondarma soyqırım abidəsini ziyarət etməsi ətrafında yaranan polemika göstərdi ki, Cənubi Qafqaz hələ də tarix, yaddaş və siyasətin bir-birinə qarışdığı həssas region olaraq qalır. Xüsusilə diaspor təsirinin güclü olduğu mühitlərdə bu cür simvolik addımlar dərhal siyasi müzakirə predmetinə çevrilir. Paylaşımın sonradan silinməsi və daha ümumi ifadələrlə əvəz olunması isə müxtəlif çevrələr tərəfindən fərqli yozuldu. Bəziləri bunu mövqedə geri addım kimi qiymətləndirdi, digərləri isə daha geniş regional balansın qorunması üçün atılmış diplomatik korrektə hesab etdi. Əslində isə belə situasiyalar çox zaman daxili və xarici auditoriya arasında tarazlıq axtarışının nəticəsi olur.

ABŞ siyasətində Ermənistan mövzusu yalnız tarixi narrativlərlə məhdudlaşmır. Regionda Rusiya təsirinin zəiflədilməsi, enerji və təhlükəsizlik marşrutlarının şaxələndirilməsi, yeni texnoloji və hərbi əməkdaşlıq imkanlarının araşdırılması kimi məsələlər Vaşinqton üçün daha strateji xarakter daşıyır. Bu baxımdan İrəvana səfər həm siyasi dəstək mesajı, həm də daha geniş geosiyasi planın tərkib hissəsi kimi oxuna bilər. Belə şəraitdə bir ifadənin forması və ya termin seçimi diplomatik diskursun yalnız görünən hissəsidir, əsas məsələ isə regionda təsir imkanlarının genişləndirilməsidir.

Digər tərəfdən, ABŞ daxilindəki siyasi balans da bu prosesə təsirsiz deyil. Xüsusilə erməni diasporunun güclü olduğu ştatlarda ictimai rəy və media diskursu administrasiya üzərində əlavə təzyiq yarada bilir. Seçki perspektivi olan siyasətçilər üçün belə mövzular həssasdır, çünki həm insan haqları və tarixi ədalət diskursu, həm də real siyasət arasında balans saxlamaq tələb olunur. Buna görə də bəzi hallarda ilkin mesajlar yenidən redaktə edilir, daha ümumi və neytral ifadələrlə əvəz olunur.

Nəticə etibarilə, yaranmış müzakirə simvolik jestlərin beynəlxalq siyasətdə nə qədər sürətlə geosiyasi məna qazandığını göstərir. Lakin uzunmüddətli perspektivdə əsas sual emosional reaksiya deyil, ABŞ-ın regiona dair real strategiyasının hansı istiqamətdə formalaşacağıdır. Əgər əməkdaşlıq iqtisadi, enerji və təhlükəsizlik sahələrində dərinləşirsə, o zaman mediada aparılan kampaniyalar daha çox daxili auditoriyaya hesablanmış ritorika kimi qalacaq. Beynəlxalq münasibətlərdə isə jestlər dəyişə bilər, amma maraqların müəyyən etdiyi xətt adətən daha sabit olur.

Ruslan Zəngəzur