Bakı 
Bəzən bir səfərin əhəmiyyəti imzalanan sənədlərin sayında deyil, onun yaratdığı siyasi mənzərədə görünür. Prezident İlham Əliyevin Qırğızıstanın paytaxtı Bişkekə səfəri də məhz belə hadisələrdən biridir. İlk baxışdan bu, beynəlxalq tədbirdə iştirak kimi görünə bilər. Lakin bir qədər dərindən baxdıqda səfərin arxasında Azərbaycanın dəyişən regional mövqeyi, Türk dünyası ilə dərinləşən əlaqələri və qlobal diplomatiyada artan çəkisi dayanır.
Bişkekdə keçirilən “ŞƏT plyus” formatında görüş Azərbaycanın özünü hansı geosiyasi məkanda gördüyünü də aydın şəkildə nümayiş etdirdi. Azərbaycan artıq yalnız Cənubi Qafqazın siyasi gündəliyi ilə kifayətlənən ölkə deyil. Bakı özünü Avrasiyanın müxtəlif güc mərkəzlərini bir-birinə bağlayan, Şərqlə Qərb arasında körpü rolunu gücləndirən və Türk dünyasının inteqrasiyasında fəal iştirak edən dövlət kimi təqdim edir.
Prezident İlham Əliyevin bu platformada iştirakı təsadüfi diplomatik addım deyil. Azərbaycanın son illərdə həyata keçirdiyi xarici siyasətə nəzər saldıqda Bişkek səfərinin həmin strategiyanın məntiqi davamı olduğu görünür. Azərbaycan bir tərəfdən Avropa ilə enerji və nəqliyyat əməkdaşlığını genişləndirir, digər tərəfdən Mərkəzi Asiya dövlətləri ilə siyasi və iqtisadi münasibətləri dərinləşdirir. Bu iki istiqamətin kəsişdiyi nöqtədə isə Azərbaycan dayanır.
Bunun ən aydın nümunələrindən biri Orta Dəhlizdir. Dünyanın geosiyasi xəritəsinin sürətlə dəyişdiyi bir vaxtda nəqliyyat yollarının əhəmiyyəti heç vaxt olmadığı qədər artır. Azərbaycan bu prosesdə sadəcə tranzit ölkə olmaqla kifayətlənmir. Bakı öz coğrafi üstünlüyünü siyasi və iqtisadi kapitala çevirməyə çalışır. Mərkəzi Asiyadan gələn yüklərin Xəzər üzərindən Azərbaycana, buradan isə Gürcüstan və Türkiyə vasitəsilə Avropaya daşınması ölkənin strateji əhəmiyyətini daha da artırır.
Bu baxımdan İlham Əliyevin Bişkekdə keçirilən “ŞƏT plyus” formatında görüşdə iştirakı həm də Azərbaycanın gələcəyin nəqliyyat və iqtisadi xəritəsində özünə yer müəyyənləşdirmək siyasətinin bir hissəsidir.
Səfərin digər mühüm tərəfi Azərbaycan-Qırğızıstan münasibətləridir. Bakı ilə Bişkek arasında əlaqələr son illərdə nəzərəçarpacaq dərəcədə sürətlə inkişaf edir. Burada söhbət yalnız iki dövlət arasındakı diplomatik münasibətlərdən getmir. Ortada ortaq tarix, dil və mədəniyyət üzərində qurulan daha geniş bir Türk dünyası ideyası var.
İlham Əliyevin Qırğızıstana münasibətdə nümayiş etdirdiyi xüsusi diqqət də bu kontekstdə diqqət çəkir. Azərbaycan Prezidenti Türk dünyasının ayrı-ayrı dövlətləri ilə münasibətləri yalnız ikitərəfli çərçivədə deyil, daha böyük siyasi mənzərənin tərkib hissəsi kimi qurur. Bu siyasət nəticəsində Türk Dövlətləri Təşkilatının siyasi və iqtisadi çəkisi də tədricən artır.
Bişkekdə Prezident İlham Əliyevin davranışında Azərbaycanın son illərdə formalaşmış diplomatik üslubunu da görmək mümkündür. Öz mövqeyindən geri çəkilməyən bir siyasi xətt. Bu, xüsusilə Azərbaycanın milli maraqlarının beynəlxalq platformalarda təqdim olunmasında özünü göstərir.
Azərbaycanın Ermənistanla münasibətlərə dair mövqeyinin beynəlxalq auditoriyaya çatdırılması da bunun nümunəsidir. Uzun illər münaqişə ilə assosiasiya olunan Cənubi Qafqazın artıq sülh, əməkdaşlıq və iqtisadi inkişaf regionuna çevrilməsi Azərbaycanın diplomatik gündəliyində mühüm yer tutur. Bakı yeni reallığı yalnız region daxilində deyil, dünyanın müxtəlif siyasi platformalarında da təqdim edir.
Bu isə əslində mühüm dəyişiklikdir. Azərbaycan artıq özünü yalnız münaqişənin iştirakçısı kimi deyil, münaqişədən sonrakı regional düzənin formalaşdırılmasında təşəbbüskar tərəf kimi göstərir.
Bişkekdəki görüşlər Azərbaycanın xarici siyasətinin daha bir mühüm xüsusiyyətini üzə çıxarır: Bakı müxtəlif güc mərkəzləri ilə münasibətlərini milli maraqlar üzərində qurmağa çalışır. Bu, asan siyasət deyil. Çünki dünya getdikcə daha çox siyasi qütbləşməyə doğru irəliləyir. Belə bir şəraitdə müstəqil xarici siyasət yürütmək, eyni zamanda müxtəlif tərəflərlə əməkdaşlıq imkanlarını qorumaq ciddi diplomatik çeviklik tələb edir.
Prezident İlham Əliyevin siyasətində bu çeviklik açıq şəkildə görünür. Azərbaycan nə Qərbdən uzaqlaşır, nə Şərqlə münasibətlərini məhdudlaşdırır, nə də Türk dünyası ilə əlaqələrini yalnız mədəni müstəvidə saxlayır. Əksinə, bütün bu istiqamətlər bir-birini tamamlayan vahid xarici siyasət xəttinə çevrilir.
Bişkek səfərinin siyasi əhəmiyyətini artıran əsas məqam da budur. Bu səfər bir şəhərdən digərinə edilən adi dövlət səfəri deyil. Bu, Azərbaycanın özünü daha geniş geosiyasi məkanda təqdim etməsinin növbəti mərhələsidir.
İlham Əliyevin beynəlxalq tədbirlərdəki fəallığı Azərbaycan diplomatiyasının getdikcə daha çox diqqət çəkməsinə səbəb olur. Burada Prezidentin şəxsi diplomatik üslubunun da xüsusi rolu var. O, Azərbaycanın mövqeyini emosional şüarlardan daha çox siyasi arqumentlərlə ifadə etməyə üstünlük verir. Ölkənin əldə etdiyi nəticələri ardıcıl şəkildə beynəlxalq auditoriyaya çatdırır və Azərbaycanın gündəliyini böyük siyasi masalara daşıyır.
Bişkekdə də bu xətt davam etdi.
Əslində, Azərbaycanın son illərdə qazandığı ən böyük üstünlüklərdən biri məhz öz gündəliyini formalaşdırmaq imkanının genişlənməsidir. Bir vaxtlar Azərbaycan haqqında beynəlxalq müstəvidə əsasən Qarabağ münaqişəsi kontekstində danışılırdı. Bu gün isə Azərbaycanın adı enerji təhlükəsizliyi, nəqliyyat dəhlizləri, Türk dünyası, regional əməkdaşlıq, sülh prosesi və Avrasiya geosiyasəti kimi çoxsaylı mövzularla yanaşı çəkilir.
Bu dəyişiklik təsadüfi deyil.
Bu dəyişiklik illərlə aparılan ardıcıl diplomatik siyasətin nəticəsidir.
Bişkek səfəri də həmin yolun yeni dayanacaqlarından biridir. Azərbaycan Prezidentinin ŞƏT məkanında görünməsi, Mərkəzi Asiya liderləri ilə təmasları və Qırğızıstanla münasibətlərin yüksək səviyyəsi göstərir ki, Bakı artıq yalnız regional prosesləri izləyən deyil, həmin proseslərin istiqamətinə təsir göstərmək istəyən aktordur.
Bəlkə də Bişkek səfərinin ən mühüm mesajı məhz budur: Azərbaycanın siyasi coğrafiyası xəritədə göründüyündən daha böyükdür.
Çünki müasir dünyada dövlətin çəkisini yalnız ərazisinin ölçüsü müəyyən etmir. Siyasi iradə, iqtisadi imkanlar, diplomatik əlaqələr və milli maraqları beynəlxalq müstəvidə qorumaq bacarığı da dövlətin çəkisini formalaşdırır.
Azərbaycan bu çəkini son illərdə addım-addım artırır.
İlham Əliyevin Bişkek səfəri isə həmin siyasi xəttin daha bir parlaq nümayişi kimi yadda qalır. Prezidentin diplomatik fəallığı, Azərbaycanı beynəlxalq platformalarda inamla təmsil etməsi və ölkənin regional təşəbbüslərini qlobal gündəmə çıxarması Bakının xarici siyasətdə özünəinamlı mövqeyini bir daha ortaya qoyur.
Bişkekdən görünən Azərbaycan mənzərəsi sadədir: öz maraqlarını bilən, tərəfdaşlarını genişləndirən, Türk dünyası ilə bağlarını möhkəmləndirən və Avrasiyanın yeni geosiyasi reallıqlarında özünə layiqli yer uğrunda mübarizə aparan bir dövlət.
Və bu mənzərədə Prezident İlham Əliyevin diplomatik xətti Azərbaycanın siyasi çəkisini daha da görünən edən əsas amillərdən biri kimi diqqət çəkir.
Əli Hüseynov
