Bakı 
Bu gün Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev ilə Qırğızıstan Prezidenti Sadır Japarov arasında keçirilən görüş iki ölkə arasında münasibətlərin inkişafı baxımından növbəti diplomatik addım olmaqla yanaşı, bütövlükdə türk dünyasında formalaşan yeni geosiyasi düzənin mühüm elementlərindən biri kimi qiymətləndirilə bilər. Görüş bir daha göstərdi ki, Bakı ilə Bişkek arasındakı əlaqələr artıq yalnız dostluq və tarixi-mədəni yaxınlıq üzərində deyil, həm də ortaq siyasi, iqtisadi və təhlükəsizlik maraqları əsasında inkişaf edir.
Son illər Azərbaycan və Qırğızıstan münasibətlərində nəzərəçarpacaq dinamika müşahidə olunur. Dövlət başçıları arasında qarşılıqlı səfərlər, Dövlətlərarası Şuranın fəaliyyəti, investisiya layihələri, nəqliyyat və logistika sahəsində əməkdaşlığın genişlənməsi münasibətləri keyfiyyətcə yeni mərhələyə çıxarıb. Bu baxımdan bugünkü görüş əvvəlki razılaşmaların davamı olmaqla yanaşı, yeni regional proseslərin fonunda xüsusi aktuallıq qazanır.
Azərbaycan və Qırğızıstan arasında münasibətlərin əsas dayaqlarından biri Türk Dövlətləri Təşkilatı çərçivəsində formalaşan əməkdaşlıqdır. Əgər bir neçə il əvvəl təşkilat daha çox mədəni-humanitar platforma kimi qiymətləndirilirdisə, hazırda iqtisadi inteqrasiya, enerji təhlükəsizliyi, müdafiə əməkdaşlığı və nəqliyyat layihələri onun əsas gündəmini təşkil edir.
Bu prosesdə Bakı və Bişkek oxşar baxış nümayiş etdirirlər. Hər iki ölkə təşkilatın institusional güclənməsinin tərəfdarıdır və türk dövlətlərinin beynəlxalq münasibətlər sistemində vahid mövqedən çıxış etməsinin vacibliyini vurğulayır. Son illərdə keçirilən zirvə görüşləri də göstərir ki, təşkilat artıq regional geosiyasətdə təsir imkanlarını artıran mühüm aktora çevrilməkdədir.
Bugünkü görüşün iqtisadi baxımdan ən mühüm istiqamətlərindən biri Trans-Xəzər Beynəlxalq Nəqliyyat Marşrutu – Orta Dəhliz layihəsi hesab oluna bilər.
Qlobal ticarət marşrutlarının dəyişməsi, Avropa ilə Asiya arasında alternativ logistika xətlərinə artan tələbat Azərbaycanın tranzit imkanlarını daha da gücləndirib. Qırğızıstan isə Çin bazarı ilə Mərkəzi Asiyanı birləşdirən mühüm ölkələrdən biridir.
Bu baxımdan Bakı və Bişkek arasında koordinasiyanın güclənməsi yükdaşımaların həcmini artırmaqla yanaşı, türk dövlətlərinin vahid iqtisadi məkan yaratmaq strategiyasına da xidmət edir. Xəzər dənizi üzərindən daşınmalar, Bakı Beynəlxalq Dəniz Ticarət Limanı, Bakı-Tbilisi-Qars dəmir yolu və gələcək regional layihələr Qırğızıstan üçün Avropa bazarına çıxış imkanlarını genişləndirir.
Son illərdə yaradılan Azərbaycan-Qırğızıstan İnvestisiya Fondu münasibətlərin iqtisadi əsaslarının möhkəmləndirilməsi baxımından mühüm mexanizm hesab olunur.
Ekspertlər hesab edirlər ki, fond vasitəsilə kənd təsərrüfatı, logistika, turizm, sənaye, rəqəmsal iqtisadiyyat və yaşıl enerji sahələrində birgə layihələrin sayı artacaq. Bu isə münasibətləri siyasi bəyanatlardan real iqtisadi nəticələr müstəvisinə keçirən əsas amillərdən biridir.
Cənubi Qafqaz və Mərkəzi Asiyada baş verən proseslər fonunda Bakı ilə Bişkekin təhlükəsizlik məsələlərinə yanaşmalarında da yaxınlıq müşahidə olunur.
Azərbaycan postmünaqişə dövründə regionda yeni əməkdaşlıq platformalarının yaradılmasını prioritet hesab edir. Qırğızıstan isə Mərkəzi Asiyada sabitlik və regional inteqrasiyanın tərəfdarı kimi çıxış edir.
Bu baxımdan dövlət başçılarının müntəzəm təmasları yalnız ikitərəfli əlaqələr üçün deyil, həm də türk dövlətlərinin ümumi təhlükəsizlik gündəliyinin koordinasiyası baxımından əhəmiyyət daşıyır.
Azərbaycan və Qırğızıstan münasibətlərinin fərqləndirici cəhətlərindən biri humanitar əməkdaşlığın siyasi münasibətlərlə paralel inkişaf etməsidir.
Çingiz Aytmatov irsinin təşviqi, ortaq mədəni layihələr, tələbə mübadiləsi proqramları, elm və təhsil sahəsində əməkdaşlıq, eləcə də ortaq tarixi irsin qorunması iki ölkə arasında "yumşaq güc" siyasətinin əsas elementlərindəndir. Bu istiqamətdə atılan addımlar siyasi tərəfdaşlığın ictimai baza üzərində möhkəmlənməsinə xidmət edir.
Bugünkü Əliyev–Japarov görüşü növbəti diplomatik protokol tədbiri kimi qiymətləndirilə bilməz. Görüş Azərbaycan və Qırğızıstan arasında formalaşan strateji tərəfdaşlığın daha da dərinləşdiyini nümayiş etdirir.
Müasir beynəlxalq münasibətlər sistemində türk dövlətləri arasında siyasi koordinasiya, nəqliyyat inteqrasiyası, iqtisadi əməkdaşlıq və ortaq təhlükəsizlik mexanizmlərinin gücləndirilməsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Azərbaycan bu prosesdə Cənubi Qafqazın əsas logistika və enerji mərkəzi rolunu oynayır, Qırğızıstan isə Mərkəzi Asiyanın strateji halqalarından biri kimi çıxış edir.
Məhz buna görə də bugünkü görüşün nəticələri təkcə Bakı və Bişkek üçün deyil, bütövlükdə Türk Dövlətləri Təşkilatının gələcək inkişaf trayektoriyası, Orta Dəhlizin perspektivləri və Avrasiya geosiyasətində türk dövlətlərinin artan rolunun növbəti göstəricisi kimi qiymətləndirilə bilər.
Əli Hüseynov
