Bakı 
ABŞ Prezidenti Donald Tramp Rusiya və Ukrayna prezidentlərinin razılıq əldə etmək istədiklərini bəyan etməklə yenidən Ukrayna müharibəsi ətrafında diplomatik müzakirələri gündəmə gətirib. Trampın sözlərinə görə, həm Moskva, həm də Kiyev münaqişənin siyasi həlli istiqamətində müəyyən maraq göstərir.
Bu açıqlama beynəlxalq ictimaiyyətdə fərqli reaksiyalar doğurub. Bir tərəfdən, uzun müddətdir davam edən müharibənin danışıqlar masasına daşınması ehtimalı müsbət qiymətləndirilir, digər tərəfdən isə ekspertlər hesab edirlər ki, tərəflər arasında hələ də ciddi fikir ayrılıqları qalır. Xüsusilə ərazi məsələləri, təhlükəsizlik təminatları və qarşılıqlı etimadın olmaması mümkün razılaşmanın qarşısında əsas maneələr kimi göstərilir.
Mövzu ilə bağlı Bakıvaxtı.az-a danışan politoloq Züriyə Qarayeva deyib ki, Trampın açıqlaması təsadüfi verilmiş bəyanat deyil və ilk növbədə siyasi mesaj kimi qiymətləndirilməlidir. Onun sözlərinə görə, ABŞ rəhbərliyi hazırkı mərhələdə diplomatik təşəbbüsün öz əlində olduğunu nümayiş etdirməyə çalışır:
“Bununla yanaşı, tərəflər arasında müxtəlif kanallar vasitəsilə təmasların davam etdiyi də istisna deyil. Lakin danışıqların aparılması ilə yekun razılaşmanın əldə olunması fərqli mərhələlərdir. Hazırda müharibəyə səbəb olan fundamental problemlər aradan qalxmayıb. Buna görə də bu bəyanatı sülhün yaxınlaşmasından daha çox diplomatik prosesin aktivləşdirilməsi cəhdi kimi qiymətləndirmək daha doğru olar”.
Tərəflərin danışıqlara hazır olmasının müharibənin gedişində hansı dəyişikliklərə səbəb ola biləcəyinə gəlincə, müsahibimiz qeyd edib ki, danışıqların başlaması hərbi əməliyyatların tam dayanacağı anlamına gəlmir. Politoloqa görə, əksinə, tarix göstərir ki, bir çox hallarda diplomatik proseslə paralel olaraq cəbhədə döyüşlər davam edir və tərəflər danışıqlarda üstün mövqe qazanmaq üçün hərbi təzyiqi artırırlar:
“Bununla belə, dialoq kanallarının açıq qalması gərginliyin idarə olunmasına imkan yaradır. Əsir mübadiləsi, humanitar dəhlizlər və mülki əhalinin təhlükəsizliyi kimi məsələlərdə müəyyən irəliləyiş əldə oluna bilər”.
Z.Qarayeva hesab edir ki, əgər siyasi iradə güclənərsə, mərhələli atəşkəs variantı da gündəmə gələ bilər. Ancaq bunun üçün həm Moskvanın, həm də Kiyevin qarşılıqlı kompromisə hazır olması əsas şərtdir.
Züriyə Qarayeva: Danışıqların başlaması hərbi əməliyyatların tam dayanacağı anlamına gəlmir
“ABŞ bu prosesdə hansı imkanlara malikdir və Vaşinqtonun rolu nə dərəcədə həlledicidir” sualını cavablandıran həmsöhbətimiz deyib ki, Birləşmiş Ştatlar münaqişənin əsas xarici aktorlarından biridir və onun mövqeyi danışıqların taleyinə ciddi təsir göstərir. Vaşinqton Ukraynanın ən böyük hərbi və maliyyə tərəfdaşı olmaqla yanaşı, Rusiyaya tətbiq olunan sanksiya mexanizmlərinin də əsas təşəbbüskarlarından biridir. Bu səbəbdən ABŞ istənilən diplomatik prosesdə mühüm təsir imkanlarını qoruyur: “Bununla belə, Vaşinqton təkbaşına sülh yarada bilməz. Son qərarlar yenə də Rusiya və Ukraynanın siyasi iradəsindən asılı olacaq. ABŞ isə bu prosesdə daha çox vasitəçi, təzyiq və təşviq mexanizmlərini birləşdirən əsas oyunçu rolunu oynayacaq”.
Politoloq bildirib ki, hazırkı mərhələdə tammiqyaslı sülh sazişinin qısa müddətdə imzalanacağına dair nikbin proqnoz vermək çətindir. Çünki tərəflər hələ də münaqişənin əsas siyasi və hüquqi məsələlərinə fərqli yanaşırlar. Bununla yanaşı, müharibənin uzanması həm iqtisadi, həm də hərbi baxımdan bütün iştirakçılar üçün ciddi yük yaradır:
“Məhz bu amil müəyyən mərhələdə kompromis axtarışlarını sürətləndirə bilər. Əvvəlcə məhdud razılaşmaların, sonra isə daha geniş siyasi dialoqun formalaşması daha real ssenari kimi görünür. Yəni yaxın dövrdə tam sülhdən çox, mərhələli normallaşma prosesinin şahidi olma ehtimalımız daha yüksəkdir”.
Zülfü Məmmədov
