Bakı 
Aprel ayında əldə olunmuş kövrək atəşkəsdən sonra İsrail–İran xəttində gərginlik yenidən sürətlə artır. Son hadisələr göstərir ki, tərəflər arasında hərbi qarşıdurma tam dayandırılmayıb, sadəcə müvəqqəti olaraq dondurulmuşdu.
İyunun 7-də Hizbullahın İsrail istiqamətində hücumlarından və İsrailin Beyrutun cənub ətrafına endirdiyi zərbələrdən sonra İran birbaşa İsrailə raket hücumları həyata keçirdi. Bunun ardınca İsrail İran ərazisində hərbi hədəflərə qarşı hava əməliyyatlarına başladı. Beləliklə, apreldən bəri ilk dəfə olaraq tərəflər yenidən birbaşa hərbi toqquşma mərhələsinə qayıtdılar.
İsrailin cavab zərbələri yalnız hərbi obyektlərlə məhdudlaşmadı. İranın mərkəzi və qərb bölgələrində, o cümlədən Tehran, Təbriz, İsfahan və Kirmanşah istiqamətlərində partlayışlar qeydə alındı. Eyni zamanda Mahşəhr neft-kimya kompleksinin vurulması diqqət çəkdi. Bu, atəşkəsdən sonra İranın enerji infrastrukturuna endirilən ilk ciddi zərbələrdən biri hesab olunur. İran İnqilab Keşikçiləri Korpusu isə buna cavab olaraq İsrail ərazisində hərbi hədəflərin vurulduğunu açıqlayıb.
Mövcud vəziyyətin ən təhlükəli tərəfi münaqişənin artıq yalnız İsrail və İran arasında qalmamasıdır. Yəməndə İranın dəstəklədiyi husilər Qırmızı dənizdə İsraillə əlaqəli gəmiçiliyi bloklamaq niyyətlərini bəyan ediblər. Bu isə Bab əl-Məndəb boğazı və Qırmızı dəniz marşrutu üzərində yeni risklər yaradır. Əgər bu təhdidlər reallaşarsa, dünya ticarətinin və enerji daşımalarının mühüm hissəsi təhlükə altına düşə bilər. Son hadisələrdən sonra neft qiymətlərinin yenidən yüksəlməsi də bazarların vəziyyəti ciddi qəbul etdiyini göstərir.
Hazırkı mərhələdə diqqət çəkən məqamlardan biri də ABŞ faktorudur. Vaşinqton açıq şəkildə eskalasiyanın qarşısını almağa çalışır. Prezident Donald Tramp həm İsraili, həm də İranı təmkinli olmağa çağırıb. Bununla belə, hadisələrin inkişafı göstərir ki, tərəflərin hərbi qərarları artıq diplomatik çağırışlardan daha sürətlə irəliləyir. İran ABŞ-ı İsrailin hərəkətlərinə dəstək verməkdə ittiham edir, ABŞ isə birbaşa iştirakını inkar edir. Bu qarşılıqlı ittihamlar danışıqlar prosesinin gələcəyini də sual altına qoyur.
Geosiyasi baxımdan əsas nəticə ondan ibarətdir ki, Yaxın Şərq yenidən genişmiqyaslı regional müharibə riskinə yaxınlaşır. Hazırda nə İsrail, nə də İran tammiqyaslı müharibə istədiyini bəyan edir. Lakin Hizbullah, husilər və digər proksi qüvvələrin prosesə daha aktiv qoşulması vəziyyəti nəzarətdən çıxara bilər. Buna görə də qarşıdakı günlərdə əsas sual tərəflərin yeni zərbələrlə cavab verib-verməyəcəyi deyil, bu qarşıdurmanın hansı həddə qədər genişlənəcəyidir. Hazırkı dinamika göstərir ki, region hələ də sabitlikdən çox uzaqdır və kiçik bir insident belə daha böyük müharibəyə çevrilə bilər.
Alim Nəsirov
