Bakı 
Prezident İlham Əliyevlə Ermənistanın Baş naziri Nikol Paşinyan arasında Bişkekdə keçirilən görüş başa çatıb.
Görüş avqustun 31-də Bişkekdə Şanxay Əməkdaşlıq Təşkilatının Zirvə toplantısı çərçivəsində baş tutub. Tərəflərin yaydığı rəsmi məlumatda danışıqların əsas mövzuları da açıqlanıb. Azərbaycan Prezidentinin rəsmi saytında yerləşdirilən bəyanata əsasən, liderlər münasibətlərin normallaşdırılması, sərhədlərin delimitasiyası, iqtisadi əməkdaşlıq və nəqliyyat bağlantılarını müzakirə ediblər.
Görüşün mühüm siyasi tərəfi onun vasitəçilərin iştirakı olmadan, birbaşa ikitərəfli formatda keçirilməsidir. Bu, Bakı ilə İrəvan arasında dialoqun tədricən müstəqil və davamlı mexanizmə çevrildiyini göstərir. Liderlər 8 avqust 2025-ci il Vaşinqton görüşünün, Birgə Bəyannamənin və sülh sazişinin razılaşdırılmış mətninin paraflanmasının tarixi əhəmiyyətini xüsusi vurğulayıblar. Beləliklə, Bişkek görüşü yeni danışıqlar mərhələsinin başlanmasından daha çox, Vaşinqtonda əldə edilmiş razılaşmaların icrasının qiymətləndirilməsi kimi görünür.
Danışıqlarda iqtisadi məsələlərin ön plana çıxması xüsusilə diqqətəlayiqdir. Azərbaycanın neft məhsullarının Ermənistana ixracı, üçüncü ölkələrdən taxıl və digər malların Azərbaycan ərazisi vasitəsilə Ermənistana daşınması sülhün artıq müəyyən iqtisadi nəticələr yaratdığının göstəricisi kimi təqdim olunub. İki ölkə arasında ticarət əlaqələrinin qurulması və işgüzar dairələr arasında təmasların genişləndirilməsi də müzakirə edilib. Bu proses davam edərsə, qarşılıqlı iqtisadi maraqlar gələcək siyasi böhranların qarşısını alan əlavə təminat rolunu oynaya bilər.
Sərhədlərin delimitasiyası məsələsinin gündəmdə qalması isə prosesin hələ tam başa çatmadığını göstərir. Liderlər delimitasiya komissiyalarının fəaliyyətini davam etdirməsinin vacibliyini vurğulayıblar. Bu, siyasi səviyyədə əldə olunan razılaşmaların xəritələr, sərhəd xətləri və hüquqi sənədlər vasitəsilə konkretləşdirilməli olduğunu göstərir. Bununla belə, görüşün yekununda sülh müqaviləsinin imzalanacağı tarix və ya bütün mübahisəli məsələlərin həll edildiyi barədə açıqlama verilməyib.
Görüşdə “Beynəlxalq Sülh və Rifah naminə Tramp Marşrutu”nun – TRIPP-in həyata keçirilməsi üzrə növbəti praktiki addımlar da müzakirə olunub. Bu marşrutun reallaşması Azərbaycanın əsas hissəsi ilə Naxçıvan arasında bağlantını gücləndirməklə yanaşı, Ermənistanın regional tranzit layihələrinə qoşulmasına şərait yarada bilər. Layihə Cənubi Qafqazı Mərkəzi Asiya, Türkiyə və Avropa arasında daha mühüm nəqliyyat qovşağına çevirə bilər. Məhz ŞƏT Zirvəsi çərçivəsində bu məsələnin müzakirə olunması bağlantı layihələrinin daha geniş Avrasiya əhəmiyyəti daşıdığını nümayiş etdirir.
Ümumilikdə, Bişkek görüşünü böyük siyasi sənədin imzalandığı dönüş nöqtəsi deyil, normallaşmanın praktik mərhələsini möhkəmləndirən mühüm təmas kimi qiymətləndirmək olar. Parlamentarilər və vətəndaş cəmiyyəti nümayəndələri arasında əlaqələrin dəstəklənməsi sülh prosesinin yalnız liderlərin dialoqu ilə məhdudlaşdırılmadığını göstərir. Tərəflərin birbaşa görüşləri davam etdirmək barədə razılığa gəlməsi müsbət siqnaldır. Lakin prosesin real uğuru müzakirə edilən iqtisadi və nəqliyyat layihələrinin icrasından, delimitasiyanın irəliləməsindən və yekun sülh müqaviləsinin imzalanmasından asılı olacaq.
Züriyə Qarayeva
