Bakı 
İyunun 15-17-də keçiriləcək G7 sammiti bu il son illərin ən mürəkkəb beynəlxalq şəraitində baş tutacaq. Dünyanın aparıcı iqtisadi və siyasi güclərini bir araya gətirən platformanın gündəliyində iki əsas məsələ dayanır: İran ətrafında artan gərginlik və Ukrayna müharibəsinin gələcək taleyi. Hər iki istiqamətdə baş verən hadisələr göstərir ki, sammit təkcə iqtisadi məsələlərin deyil, həm də qlobal təhlükəsizlik sisteminin gələcəyinin müzakirə olunduğu mühüm siyasi meydan olacaq.
Son aylarda İran ətrafında yaranmış vəziyyət Yaxın Şərqi yenidən böyük qarşıdurma riskinin mərkəzinə çevirib. ABŞ və İsrailin Tehrana qarşı sərt mövqeyi, İranın isə öz regional təsir imkanlarını qorumaq cəhdləri beynəlxalq ictimaiyyəti narahat edir. Vaşinqton İranın nüvə proqramı və regional fəaliyyətlərinə görə təzyiqləri artırmağa çalışsa da, Avropa ölkələri məsələnin diplomatik yollarla həllində maraqlıdır. Məhz bu fərqli yanaşmalar G7 sammitində əsas müzakirə mövzularından birinə çevriləcək.
Fransanın son günlərdə həyata keçirdiyi diplomatik təşəbbüslər də bu kontekstdə diqqət çəkir. Paris həm ABŞ, həm də Avropa ölkələri arasında ortaq mövqenin formalaşdırılmasına çalışır. Fransa rəhbərliyi anlayır ki, İran məsələsində Qərb daxilində parçalanma yaranarsa, bu, yalnız Tehranın deyil, həm də Rusiya və Çinin geosiyasi imkanlarını genişləndirə bilər. Buna görə də Paris Vaşinqtonun sərt xətti ilə Avropanın diplomatik yanaşması arasında körpü rolunu oynamağa çalışır.
Sammitin ikinci əsas mövzusu Ukrayna olacaq. Müharibə artıq dördüncü ilinə yaxınlaşarkən tərəflər arasında ciddi irəliləyiş əldə olunmayıb. Ukraynanın Rusiyanın dərinliklərində yerləşən hərbi və enerji obyektlərinə zərbələr endirməsi münaqişənin yeni mərhələyə keçdiyini göstərir. Eyni zamanda Qərb ölkələri arasında Kiyevə veriləcək dəstəyin həcmi və forması ilə bağlı fərqli baxışlar mövcuddur.
Avropada xüsusilə Almaniya, Fransa və Böyük Britaniya Ukraynaya dəstəyin davam etdirilməsinin tərəfdarıdır. Lakin bir sıra ölkələrdə artan iqtisadi yük və daxili siyasi problemlər müharibəyə münasibətdə daha praqmatik yanaşmaların meydana çıxmasına səbəb olur. ABŞ-də Donald Tramp administrasiyasının prioritetləri də Avropada müəyyən narahatlıqlar yaradır. Vaşinqtonun diqqətinin Yaxın Şərqə yönəlməsi Ukrayna məsələsinin ikinci plana keçə biləcəyi ehtimalını gündəmə gətirir.
G7 sammiti əslində Qərbin strateji prioritetlərini yenidən müəyyənləşdirmək cəhdi kimi də qiymətləndirilə bilər. Bir tərəfdən İran böhranının idarə olunması, digər tərəfdən Ukraynaya dəstəyin davam etdirilməsi üçün həm siyasi iradə, həm də maliyyə resursları tələb olunur. Bu isə Qərb dövlətlərini məhdud imkanlar şəraitində seçim etməyə məcbur edir.
Bundan əlavə, sammitdə Çin amili də dolayı şəkildə bütün müzakirələrin fonunda hiss olunacaq. Pekin həm Rusiya ilə münasibətləri, həm də İranla əməkdaşlığı sayəsində qlobal proseslərdə mühüm aktora çevrilib. Qərb üçün əsas suallardan biri məhz Çin faktorunu nəzərə alaraq eyni vaxtda bir neçə geosiyasi böhranı necə idarə etməkdir.
Beləliklə, qarşıdakı G7 sammiti sadəcə növbəti beynəlxalq toplantı deyil. Burada qəbul ediləcək qərarlar Yaxın Şərqdəki proseslərin istiqamətinə, Ukrayna müharibəsinin gələcəyinə və bütövlükdə Qərb dünyasının strateji birliyinə təsir göstərə bilər. Əsas sual isə budur: Qərb İran və Ukrayna arasında balans yarada biləcəkmi, yoxsa müxtəlif böhranlar arasında parçalanma daha da dərinləşəcək?
Alim Nəsirov
