Bakı 
Azərbaycan səhiyyə sistemində həyata keçirilən islahatlar yalnız tibbi xidmətlərin keyfiyyətinin yüksəldilməsi ilə məhdudlaşmır, eyni zamanda bu sistemin əsas dayağı olan tibb işçilərinin sosial rifahının gücləndirilməsini də əhatə edir. Tibb işçilərinin əməkhaqlarının artırılması ilə bağlı yeni qərar bu baxımdan səhiyyə sahəsində aparılan ardıcıl islahatların mühüm mərhələlərindən biri kimi qiymətləndirilə bilər.
Təşəbbüsün arxasında dayanan əsas məqsəd tibb işçilərinin əməyinin daha yüksək qiymətləndirilməsi, onların sosial təminatının gücləndirilməsi, səhiyyə sahəsində insan kapitalının inkişaf etdirilməsi və tibbi xidmətlərin keyfiyyətinin davamlı şəkildə yüksəldilməsidir. Birinci vitse-prezident Mehriban Əliyevanın tibb işçilərinin maddi rifahının yaxşılaşdırılması ilə bağlı təşəbbüsü də məhz bu yanaşmanın mühüm ifadəsi kimi diqqəti cəlb edir.
Prezident İlham Əliyevin təşəbbüsü müsbət qarşılaması və onun icrası ilə bağlı müvafiq tapşırıq verməsi isə məsələnin dövlət siyasəti səviyyəsində əhəmiyyətini göstərir. Beləliklə, tibb işçilərinin əməkhaqlarının artırılması ayrı-ayrı kateqoriyalara tətbiq edilən lokal dəyişiklik deyil, səhiyyə sisteminin dayanıqlığının və insan resurslarının inkişafının təmin edilməsinə yönəlmiş kompleks addım kimi ortaya çıxır.
72 mindən çox tibb işçisini əhatə edən yeni əməkhaqqı islahatı
Yeni əməkhaqqı qaydalarının 2026-cı il sentyabrın 1-dən tətbiq olunması TƏBİB sistemində çalışan tibb işçiləri üçün mühüm dəyişikliklərdən biridir. İslahat TƏBİB-in tabeliyindəki tibb müəssisələrində çalışan 72 212 tibb işçisini əhatə edəcək.
Bu rəqəm islahatın miqyasını aydın şəkildə göstərir. Söhbət yalnız müəyyən sayda həkimin və ya konkret tibb müəssisələrinin əməkdaşlarının əməkhaqqından deyil, bütövlükdə TƏBİB sisteminin insan resurslarının əhəmiyyətli hissəsini əhatə edən genişmiqyaslı əməkhaqqı mexanizmindən gedir.
İslahat çərçivəsində TƏBİB sistemi üzrə illik əməkhaqqı fondunun 189 milyon manat artırılması da qərarın maliyyə miqyasını ortaya qoyur. Bu əlavə maliyyə təminatı tibb işçilərinin sosial rifahının gücləndirilməsi ilə yanaşı, yeni əməkhaqqı mexanizmlərinin tətbiqinə dövlət tərəfindən ayrılan resursların həcmini nümayiş etdirir.
Burada diqqət çəkən əsas məqam əməkhaqqı artımının vahid və standart formada deyil, işin xüsusiyyətlərinə uyğun olaraq diferensiallaşdırılmasıdır. Vəzifə, ixtisas, iş yükü, fəaliyyət göstəriciləri və regionlarda kadr təminatı kimi amillərin nəzərə alınması daha çevik və nəticəyönümlü əməkhaqqı sisteminin formalaşdırılmasına imkan verir.
Əməkhaqqı artımı yalnız sosial deyil, strateji xarakter daşıyır
Tibb işçilərinin əməkhaqqının artırılmasını yalnız sosial təminat məsələsi kimi qiymətləndirmək düzgün olmazdı. Müasir səhiyyə sistemində insan kapitalı tibbi xidmətlərin keyfiyyətini müəyyən edən əsas amillərdən biridir. Həkimin, tibb bacısının, təcili tibbi yardım əməkdaşının və digər tibb personalının peşəkarlığı, motivasiyası və iş şəraiti birbaşa pasiyentə göstərilən xidmətin səviyyəsinə təsir edir.
Bu baxımdan əməkhaqqı islahatı eyni zamanda səhiyyə xidmətlərinin keyfiyyətinə yönəlmiş investisiyadır.
Daha yüksək və daha ədalətli əməkhaqqı mexanizmi tibb sahəsində çalışan mütəxəssislərin əməyinin qiymətləndirilməsini gücləndirməklə yanaşı, peşənin gənclər üçün cəlbediciliyinin artırılmasına da xidmət edə bilər. Xüsusilə yüksək məsuliyyət, intensiv iş rejimi və xüsusi peşə hazırlığı tələb edən istiqamətlərdə maddi stimullaşdırmanın gücləndirilməsi kadr potensialının qorunması baxımından əhəmiyyətlidir.
Bu mənada yeni sistemin əsas məqsədlərindən biri tibb işçisinin əməyini onun məsuliyyəti və fəaliyyət nəticələri ilə daha sıx əlaqələndirməkdir.
İlkin səhiyyə və təcili tibbi yardım xüsusi diqqət mərkəzində
İslahatın mühüm xüsusiyyətlərindən biri də səhiyyənin strateji əhəmiyyət daşıyan istiqamətlərində çalışan tibb işçiləri üçün daha ciddi stimulların nəzərdə tutulmasıdır.
İlkin səhiyyə, təcili tibbi yardım, anesteziologiya-reanimatologiya və regionlarda kadr çatışmazlığı müşahidə olunan dar ixtisaslar üzrə çalışan həkimlər üçün əhəmiyyətli əməkhaqqı artımlarının nəzərdə tutulması səhiyyə sisteminin real ehtiyaclarının nəzərə alındığını göstərir.
İlkin səhiyyə əhalinin tibbi xidmətlərlə ilk təmas nöqtəsidir. Bu sahədə kadr potensialının gücləndirilməsi xəstəliklərin erkən aşkarlanması, profilaktik tədbirlərin genişləndirilməsi və insanların daha ağır mərhələlərdə xəstəxanalara müraciət etməsinin qarşısının alınması baxımından vacibdir.
Təcili tibbi yardım isə yüksək stress və məsuliyyət tələb edən fəaliyyət sahəsidir. Burada çalışan əməkdaşlar çox vaxt saniyələrlə ölçülən zaman çərçivəsində qərar qəbul etməli olurlar. Buna görə həmin istiqamətdə çalışanların əməyinin əlavə stimullaşdırılması həm sosial, həm də peşə baxımından əsaslandırılmış yanaşmadır.
Anesteziologiya-reanimatologiya kimi yüksək ixtisas tələb edən sahələrdə isə peşəkar kadrların qorunması səhiyyə xidmətlərinin təhlükəsizliyi və keyfiyyəti üçün xüsusi əhəmiyyət daşıyır.
Regionlarda kadr çatışmazlığının aradan qaldırılmasına yeni yanaşma
Yeni əməkhaqqı mexanizminin ən mühüm istiqamətlərindən biri regionlarda kadr çatışmazlığının aradan qaldırılmasına xidmət edən stimullaşdırıcı tədbirlərdir.
Uzun illər ərzində səhiyyə sisteminin qarşısında duran əsas məsələlərdən biri ixtisaslı kadrların regionlarda saxlanılması və onların müəyyən istiqamətlər üzrə rayon və şəhərlərə cəlb edilməsi olub. Paytaxtla regionlar arasında sosial-iqtisadi imkanların, iş yükünün və peşəkar inkişaf perspektivlərinin fərqlənməsi bəzi ixtisaslar üzrə kadrların bölgələrə cəlb edilməsini çətinləşdirə bilir.
Yeni mexanizm bu problemi əməkhaqqı siyasəti vasitəsilə həll etməyə yönəlir.
Regionlarda kadr çatışmazlığı olan ixtisaslar üzrə xüsusi stimullaşdırıcı əlavələrin tətbiqi və müəyyən xidmətlər üzrə işin nəticələrinə görə əlavə ödənişlərə 1,3 əmsalının tətbiq olunması tibb işçilərinin regionlarda fəaliyyət göstərməsinə əlavə motivasiya yaradır.
Bu mexanizmin əhəmiyyəti yalnız həkimin gəlirinin artması ilə məhdudlaşmır. Regionda ixtisaslı həkimin fəaliyyət göstərməsi həmin ərazidə yaşayan insanların tibbi xidmətə çıxış imkanlarının genişlənməsi deməkdir.
Başqa sözlə, burada sosial siyasət, regional inkişaf və səhiyyə siyasəti bir-biri ilə tamamlanır.
Dövlət qayğısının səhiyyə sistemində yeni mərhələsi
Tibb işçilərinin əməkhaqlarının artırılması son illərdə həyata keçirilən tədbirlərdən ayrı qiymətləndirilməməlidir. 2023-cü ildən etibarən TƏBİB-in tabeliyindəki müəssisələrdə əməkhaqlarının artırılması, 2025-ci ildə minimum əməkhaqqının yüksəldilməsi ilə əlaqədar növbəti artımların həyata keçirilməsi səhiyyə işçilərinin sosial təminatının mərhələli şəkildə gücləndirildiyini göstərir.
Eyni zamanda Səhiyyə Nazirliyinin tabeliyində olan körpələr evlərində çalışan işçilərin tarif maaşlarına 1,5–3 dəfə artım əmsallarının tətbiq edilməsi də səhiyyə və sosial xidmətlər sahəsində çalışan insanların əməyinə dövlət tərəfindən verilən önəmin göstəricilərindən biridir.
Yeni əməkhaqqı islahatı bu ardıcıl prosesin növbəti mərhələsi kimi təqdim edilə bilər.
Burada əsas xətt dəyişmir: səhiyyə sisteminin inkişafı ilə tibb işçisinin sosial rifahı paralel şəkildə təmin edilir.
İnsan kapitalına investisiya
Səhiyyə sisteminin texniki imkanlarını yeniləmək, yeni xəstəxanalar və tibb müəssisələri yaratmaq, müasir avadanlıqlar almaq nə qədər vacibdirsə, həmin imkanlardan istifadə edən peşəkar insan kapitalının formalaşdırılması da bir o qədər əhəmiyyətlidir.
Məhz buna görə tibb işçilərinin əməkhaqqının artırılması insan kapitalına yönəlmiş investisiya kimi də qiymətləndirilə bilər.
Peşəsinin nüfuzunun və cəlbediciliyinin yüksəlməsi, ixtisaslı kadrların sistemdə saxlanılması, gənc mütəxəssislərin səhiyyə sahəsinə marağının artırılması uzunmüddətli perspektivdə səhiyyə sisteminin dayanıqlığına təsir edən amillərdir.
Əməkhaqqı mexanizminin fəaliyyət göstəriciləri və iş yükü ilə əlaqələndirilməsi isə tibb işçilərinin əməyinin nəticələrinin daha obyektiv qiymətləndirilməsinə imkan verə bilər.
Pasiyent məmnuniyyəti əsas hədəflərdən biridir
İstənilən səhiyyə islahatının son nəticədə ölçüldüyü əsas göstəricilərdən biri pasiyent məmnuniyyətidir. Çünki səhiyyə sisteminin bütün komponentləri nəticədə vətəndaşa göstərilən tibbi xidmətin keyfiyyətinə xidmət edir.
Bu baxımdan yeni əməkhaqqı islahatının məqsədləri arasında pasiyent məmnuniyyətinin yüksəldilməsi də xüsusi əhəmiyyət daşıyır.
Tibb işçisinin sosial rifahının yaxşılaşdırılması, əməyinin daha düzgün qiymətləndirilməsi və fəaliyyət nəticələrinə uyğun stimullaşdırılması işə motivasiyanın artmasına şərait yarada bilər. Motivasiya isə öz növbəsində xidmət keyfiyyətinin yüksəldilməsi üçün mühüm amillərdən biridir.
Beləliklə, əməkhaqqı artımının təsir dairəsi yalnız tibb işçisi ilə məhdudlaşmır. Bu prosesin əsas benefisiarlarından biri də tibbi xidmət alan vətəndaşdır.
Səhiyyədə ardıcıl islahat siyasətinin yeni mərhələsi
Ümumilikdə, TƏBİB sistemində 72 mindən çox tibb işçisini əhatə edən yeni əməkhaqqı islahatı səhiyyə sahəsində həyata keçirilən ardıcıl dəyişikliklərin mühüm davamı kimi qiymətləndirilə bilər.
İslahatın bir neçə istiqaməti – əməkhaqqının artırılması, fəaliyyətə əsaslanan stimullaşdırma, regionlara əlavə motivasiya, kadr çatışmazlığı olan ixtisaslara xüsusi yanaşma və tibb işçilərinin sosial rifahının gücləndirilməsi – bir-birini tamamlayan vahid mexanizm formalaşdırır.
189 milyon manatlıq əlavə illik əməkhaqqı fondu isə bu siyasətin miqyasını və dövlət tərəfindən səhiyyə insan kapitalının inkişafına ayrılan maliyyə resurslarının əhəmiyyətini nümayiş etdirir.
Əsas məsələ ondan ibarətdir ki, bu dəyişikliklər yalnız bugünkü sosial ehtiyacların qarşılanmasına deyil, həm də gələcək səhiyyə sisteminin insan resurslarının formalaşdırılmasına hesablanır.
Bu yanaşma bir daha göstərir ki, səhiyyə sisteminin inkişafında əsas kapital yalnız müasir avadanlıq və infrastruktur deyil, ilk növbədə peşəkar, motivasiyalı və sosial baxımdan təmin edilmiş tibb işçisidir.
Əli Hüseynov
